Strategieën tegen klimaatverandering

Eenvoudig uitgelegd

Klimaatverandering is een grote bedreiging voor onze planeet. We moeten veel verschillende dingen doen om de schade die klimaatveranderign veroorzaakt te beperken en met de gevolgen om te gaan.

• Eén manier om dit te doen is het verminderen van de belangrijkste oorzaken van klimaatverandering, wat het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen betekent.
• Het is ook belangrijk om hernieuwbare energiebronnen zoals zonne- en windenergie te gaan gebruiken in plaats van fossiele brandstoffen.
• Ook kunnen we de uitstoot verminderen door efficiënter gebruik te maken van energie in gebouwen en op transport.
• Het is belangrijk om bossen te beschermen en meer bomen te planten omdat ze kooldioxide absorberen, wat helpt om de hoeveelheid CO₂ in de lucht te verminderen.
• Landbouwpraktijken moeten verbeterd worden, zodat vee minder methaangas produceert en de bodem gezonder wordt.

We moeten voorbereid zijn op de gevolgen van klimaatverandering. Dit omvat:

• Het ontwerpen van infrastructuur die bestand is tegen extreme weersomstandigheden, zoals overstromingen en stormen.
• Het verbeteren van systemen voor vroegtijdige waarschuwing kan gemeenschappen helpen zich beter voor te bereiden op rampen en er effectiever op te reageren.
• Beter waterbeheer, zodat we kunnen omgaan met veranderende neerslagpatronen en droogtes.
• Het ontwikkelen van gewassen die bestand zijn tegen stijgende temperaturen om ervoor te zorgen dat we genoeg voedsel kunnen verbouwen op plaatsen waar het warmer wordt.

Geo-engineering, hoewel controversieel, biedt mogelijke oplossingen door het klimaatsysteem van de aarde te manipuleren:

• Eén idee is het gebruik van stralingsbeheer, dat zonlicht van de aarde weerkaatst, en een ander idee is het opvangen en opslaan van CO₂.
• Deze methoden hebben grote risico's en onzekerheden, dus we moeten er goed over nadenken en meer onderzoek doen.

Het is dus belangrijk om mitigatie (dingen doen om klimaatverandering te verminderen), adaptatie (onze gemeenschappen en economieën in staat stellen om te gaan met de gevolgen van klimaatverandering) en het onderzoeken van geoengineering op een zorgvuldige manier te combineren. Samenwerken en nieuwe oplossingen vinden zijn belangrijk als we onze planeet willen beschermen voor toekomstige generaties.

Strategieën tegen klimaatverandering

Het is zeker niet zo dat de situatie hopeloos is. We weten hoe het klimaatsysteem werkt. We weten wat de oorzaken zijn van de huidige opwarming. We weten wat we eraan kunnen doen. De gevolgen van klimaatverandering terugdraaien is op de korte termijn niet mogelijk. Wel kunnen we bepalen hoe ernstig die gevolgen zullen zijn.

De strategie waarover alle serieuze wetenschappers het eens zijn en die zeker werkt, is het direct minderen van de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen. De verschillende IPCC scenario’s laten zien wat de gevolgen zijn van meer of minder snel stoppen met fossiel.

Behalve stoppen met fossiel zijn er verschillende methoden om de de gevolgen van klimaatverandering te verminderen (mitigatie). Sommige kunnen meteen worden toegepast, zoals overgaan naar hernieuwbare energiebronnen en efficiënter gebruik van energie, herbebossing en duurzame landbouw. Andere, zoals koolstofafvang, zijn nog in ontwikkeling en vinden plaats op een veel te kleine schaal om enig effect te maken.

Dat laatste geldt ook voor de verschillende vormen van klimaatengineering die als doel hebben de hoeveelheid inkomende zonnestraling te verminderen. Er bestaan nog geen praktisch toepasbare technieken op voldoende grote schaal. Bovendien zijn de meeste onbetaalbaar.

Omdat klimaatverandering, met alle schadelijke gevolgen van dien, niet binnen een of enkele generaties terug te draaien is, wordt in een groot deel van de wereld aanpassing (adaptatie) aan de nieuwe omstandigheden onvermijdelijk. Grote gebieden worden onleefbaar en onveilig. Systemen voor vroegtijdige waarschuwing voor gevaarlijke situaties moeten worden uitgebreid. Infrastructuur moet worden verbeterd en aangepast aan extreme omstandigheden. Waterbeheer moet worden aangepast aan een afwisseling van extreme droogte- en neerslagperioden.

En tenslotte, misschien wel het belangrijkst, zal de kapitalistische groeieconomie moeten plaatsmaken voor een duurzame, rechtvaardige samenleving. De postgroei economie benadrukt welzijn, duurzaamheid en gelijkheid boven economische groei.

Niets doen is duurder dan klimaatactie

In de jaren tachtig bedroegen de gemiddelde kosten van rampen in Europa ongeveer 8 miljard euro per jaar. Recent onderzoek toont aan dat deze jaarlijkse schade door extreme weersomstandigheden en natuurrampen in 2021 en 2022 meer dan 50 miljard euro bereikte. In de eerste Europese beoordeling van klimaatrisico's werd geconcludeerd dat de klimaatrisico's versnellen. Verschillende van de 36 belangrijkste klimaatrisico's bevinden zich op een kritiek niveau en zijn zeer urgent. Klimaatgerelateerde extreme gebeurtenissen zullen naar verwachting verder toenemen en het aanpassingstempo ligt niet in dezelfde orde van grootte.

Dit benadrukt dat de kosten van nietsdoen aanzienlijk hoger zijn dan de kosten van klimaatactie. Het illustreert dat preventieve maatregelen om klimaatverandering te bestrijden niet alleen cruciaal zijn voor het voorkomen van toekomstige rampen, maar ook voor het beperken van de economische impact ervan.

Tegelijkertijd heeft de EU moeite om snel op te treden tegen klimaatverandering en stuit ze op politieke weerstand in veel lidstaten. Milieukwesties en maatregelen, zoals regelgeving rond huisverwarming en landbouwvervuiling, worden steeds vaker bekritiseerd.

Het uitgebreide EU-plan om tegen 2050 klimaatneutraal te zijn, staat onder toenemende druk van critici die het te ambitieus en kostbaar vinden. Populistische en extreem-rechtse partijen grijpen het plan aan als kritiekpunt op de EU-instellingen.

EU Crisis Management Commissioner Janez Lenarcic benadrukte dat de urgentie van de kwestie overduidelijk is. “We leven in een Europa dat zowel overstroomt als in brand staat. Deze extreme weersomstandigheden zijn nu bijna een jaarlijks terugkerend fenomeen,” zei hij. “De wereldwijde realiteit van klimaatafbraak dringt door tot in het dagelijks leven van de Europeanen.”

Klimaatactie is goed voor de economie

Uit onderzoek van 's werelds economische waakhond, de Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), is gebleken dat krachtige maatregelen om de klimaatcrisis aan te pakken de economische groei van landen zal doen toenemen. Dit ondanks beweringen van critici van een netto nul beleid dat het hun financiën zal schaden.

Als landen ambitieuze doelen stellen voor het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen en vervolgens het beleid uitstippelen om deze doelen te bereiken, zou dit aan het eind van het volgende decennium resulteren in een nettowinst voor het wereldwijde BBP. Dit staat in een gezamenlijk rapport van de OECD en het Ontwikkelingsprogramma van de VN. De berekening van de nettowinst van 0,23% in 2040 zou in 2050 nog groter zijn, als het voordeel van het vermijden van de schade die het niet terugdringen van de uitstoot aan de economie zou toebrengen, zou worden meegerekend.

Tegen 2050 zouden de meest geavanceerde economieën een toename van 60% in de groei van het BBP per hoofd van de bevolking genieten, terwijl landen met lagere inkomens tegen diezelfde datum een toename van 124% ten opzichte van 2025 zouden ervaren. Op de korte termijn zouden ontwikkelingslanden ook profiteren, met 175 miljoen mensen die aan het eind van het decennium uit de armoede zouden zijn gehaald, als regeringen nu zouden investeren in het terugdringen van emissies.

Daarentegen zou een derde van het mondiale BBP deze eeuw verloren kunnen gaan als we de klimaatcrisis ongecontroleerd laten voortduren.

Daarbij is het de vraag of economische groei wenselijk is. Zie een kritische bespreking van 'Groene Groei' en Ontgroeien (degrowth) en postgroei.

Bronnen:

Internationale verdragen

United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC)

Het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake Klimaatverandering (UNFCCC) is een internationaal milieuverdrag dat in 1992 werd aangenomen om klimaatverandering aan te pakken. Het uiteindelijke doel is om de concentraties broeikasgassen in de atmosfeer te stabiliseren op een niveau dat gevaarlijke menselijke verstoring van het klimaatsysteem voorkomt. Het UNFCCC vormt de basis voor wereldwijde klimaatonderhandelingen en -acties, waaronder het Kyoto-protocol en de Overeenkomst van Parijs. Het vergemakkelijkt internationale samenwerking op het gebied van klimaatmitigatie, aanpassing en steun voor ontwikkelingslanden.

Het IPCC is een wetenschappelijk orgaan dat de wetenschappelijke basis voor klimaatverandering evalueert en ondersteunt zo het UNFCCC. Het IPCC produceert rapporten die de huidige staat van kennis over klimaatverandering, de impact ervan, en opties voor aanpassing en mitigatie samenvatten. Deze rapporten zijn cruciaal voor het informeren van beleidsmakers en onderhandelaars binnen het UNFCCC-proces.

Kyoto-protocol

Het Kyoto-protocol, aangenomen in 1997, is een internationale overeenkomst die gekoppeld is aan het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake Klimaatverandering (UNFCCC). Het verplicht de ondertekenende landen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen op basis van de principes van het verdrag. Het protocol introduceerde bindende emissiereductiedoelstellingen voor ontwikkelde landen, met als doel de emissies in de periode 2008-2012 met gemiddeld 5% te verlagen ten opzichte van 1990. Het stelde ook marktmechanismen in zoals de handel in emissierechten om deze doelen te helpen bereiken. Het Kyoto-protocol was een belangrijke stap in het mondiale klimaatbeleid, hoewel de effectiviteit ervan wordt betwist vanwege de verschillende niveaus van deelname en naleving.

Overeenkomst van Parijs

De Overeenkomst van Parijs, aangenomen in 2015, is een internationaal verdrag binnen het kader van het UNFCCC dat als doel heeft de opwarming van de aarde te beperken tot "goed beneden" 2 graden Celsius boven het pre-industriële niveau, met inspanningen om de stijging te beperken tot 1,5 graden. Het verdrag verplicht alle landen om bijdragen te leveren aan het verminderen van broeikasgasemissies en het aanpassen aan klimaatverandering. Het introduceert ook een mechanisme om de inspanningen elke vijf jaar te verhogen, en bevordert financiering en technologische ondersteuning voor ontwikkelingslanden.

Protocol van Montreal

Het Protocol van Montreal, aangenomen in 1987, is een internationaal verdrag gericht op het beschermen van de ozonlaag door het geleidelijk afschaffen van de productie en het gebruik van ozonafbrekende stoffen zoals chloorfluorkoolstoffen (cfk's). Het verdrag heeft bijgedragen aan het herstel van de ozonlaag en is een succesvol voorbeeld van internationale samenwerking om milieuproblemen aan te pakken. Het heeft ook bijgedragen aan de bestrijding van klimaatverandering door het verminderen van broeikasgassen die bijdragen aan de opwarming van de aarde.

Deze overeenkomsten vertegenwoordigen belangrijke internationale inspanningen om klimaatverandering aan te pakken door samenwerking en inzet om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen.

COP16

De 16e Conferentie van de Partijen (COP16) bij het Verdrag inzake Biologische Diversiteit, van 21 oktober tot 2 november in Cali, Colombia, leverde belangrijke resultaten op. Inheemse volken werden erkend voor hun rol in biodiversiteitsbescherming, wat leidde tot een nieuw programma en permanent orgaan. Het Cali-fonds werd opgezet om de voordelen van digitale genetische informatie te delen, met industriële bijdragen.

COP16 stelde doelen vast voor het Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework voor 2030 en goedkeurde een plan om biodiversiteit en menselijke gezondheid te beschermen. Er werd een nieuwe methode ingesteld voor het beheer van zeegebieden die cruciaal zijn voor biodiversiteit. Richtlijnen voor synthetische biologie en invasieve soorten benadrukten internationale samenwerking.

De conferentie werd echter opgeschort voordat alle agendapunten waren opgelost, met uitstaande beslissingen over budget en middelenwerving. Dit en het gebrek aan consensus over kritieke onderwerpen teleurden sommige belanghebbenden, ondanks de vooruitgang. Milieuorganisaties, ontwikkelingslanden, inheemse gemeenschappen en het grote publiek bekritiseerden het gebrek aan concrete financieringsplannen en consensus, wat de urgentie van de biodiversiteitscrisis onderbelichtte.

Bronnen:

Mitigatie

Om klimaatverandering tegen te gaan zijn er verschillende strategieën nodig om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en koolstofputten te verbeteren. Hier zijn enkele belangrijke methoden:

Overgang naar hernieuwbare energie: Overschakelen van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energiebronnen zoals zonne-energie, windenergie, waterkracht en geothermische energie. Dit vermindert de uitstoot bij de energieproductie.

Energie-efficiëntie: Het verbeteren van de energie-efficiëntie in gebouwen, transport en industriële processen om het totale energieverbruik te verminderen.

Bescherming van natuurlijke ecosystemen: Het behoud van ecosystemen zoals wetlands, mangroves en veengebieden die grote hoeveelheden koolstof opslaan.

Herbebossing: Het aanplanten van nieuwe bossen en het herstellen van beschadigde bossen om de vastlegging van koolstof te verbeteren. Bossen fungeren als koolstofputten en absorberen CO₂ uit de atmosfeer.

Duurzame landbouw: Landbouwpraktijken toepassen die de uitstoot verminderen, zoals precisielandbouw, vruchtwisseling en minder grondbewerking.

Elektrische voertuigen en openbaar vervoer: Het gebruik van elektrische voertuigen stimuleren en de infrastructuur voor openbaar vervoer verbeteren om de uitstoot van de transportsector te verminderen.

Afvalbeheer: Het verbeteren van afvalbeheerpraktijken om de methaanuitstoot van stortplaatsen te verminderen en het bevorderen van recycling en compostering.

Internationale samenwerking: Wereldwijd samenwerken via overeenkomsten zoals de Overeenkomst van Parijs om emissiereductiedoelen te stellen en te behalen.

Koolstofheffingen: Het implementeren van koolstofbelastingen of cap-and-trade systemen om de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen te stimuleren.

Technologische innovatie: Investeren in onderzoek en ontwikkeling van nieuwe technologieën die de uitstoot kunnen verminderen of koolstof uit de atmosfeer kunnen verwijderen.

Koolstofafvang en -opslag (CCS): Het opvangen van CO₂-emissies die ontstaan door het gebruik van fossiele brandstoffen bij de opwekking van elektriciteit en industriële processen, het transporteren ervan en het opslaan buiten de atmosfeer.

Onderwijs en bewustwording: Bewustwording creëren over klimaatverandering en het publiek voorlichten over duurzame praktijken en het belang van individuele acties.

Gecombineerd kunnen deze methoden aanzienlijk bijdragen aan het beperken van klimaatverandering en het bereiken van een duurzamere toekomst.