Opwarmingsscenario’s van het IPCC

Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) is een intergouvernementeel orgaan van de Verenigde Naties. Haar taak is het bevorderen van wetenschappelijke kennis over klimaatverandering veroorzaakt door menselijke activiteiten. De Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) en het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP) hebben het IPCC in 1988 opgericht. De Verenigde Naties bekrachtigden de oprichting van het IPCC later dat jaar. Het heeft een secretariaat in Genève, Zwitserland, dat wordt gehost door de WMO. Het IPCC wordt bestuurd door 195 lidstaten en spreekt dus namens alle VN lidstaten. De lidstaten kiezen een bureau van wetenschappers voor een beoordelingscyclus. Een cyclus duurt meestal zes tot zeven jaar. Het bureau selecteert experts op hun vakgebied om de rapporten van het IPCC voor te bereiden. Er is een formeel nominatieproces door regeringen en waarnemende organisaties om deze experts te vinden. Het IPCC heeft drie werkgroepen en een taakgroep die het wetenschappelijk werk uitvoeren.

Een lijst van alle IPCC rapporten vind je op de site van het IPCC.

Wat zijn RCP's?

Representative Concentration Pathways (RCP) zijn klimaatverandering scenario's om toekomstige broeikasgas concentraties te voorspellen. Deze paden (of trajecten) beschrijven toekomstige broeikasgas concentraties (geen emissies) en zijn formeel goedgekeurd door het IPCC. De trajecten beschrijven verschillende scenario's voor klimaatverandering, die allemaal mogelijk werden geacht afhankelijk van de hoeveelheid broeikasgassen die de komende jaren worden uitgestoten. (Zie voor een meer uitgebreide bespreking van de RCP’s The Beginner's Guide to Representative Concentration Pathways op de website van Skeptical Science.)

De vier RCP’s - oorspronkelijk RCP2.6, RCP4.5, RCP6 en RCP8.5 - zijn gelabeld naar de verwachte veranderingen in stralingsforcering van het jaar 1750 tot het jaar 2100 (respectievelijk 2,6, 4,5, 6 en 8,5 W/m²). Het begrip stralingsforcering wordt in de klimaatwetenschap gebruikt om het verschil uit te drukken tussen de invallende energie van de zon en de energie die door de aarde wordt uitgezonden naar de ruimte in de vorm van gereflecteerde straling en warmtestraling (nl.wikipedia.org). De hogere waarden betekenen een hogere uitstoot van broeikasgassen en dus hogere temperaturen aan het aardoppervlak en meer uitgesproken effecten van klimaatverandering. De lagere RCP-waarden zijn wenselijker voor de mens, maar vereisen grotere inspanningen om de klimaatverandering tegen te gaan.

In het Zesde Assessment Report (AR6) van het IPCC worden de oorspronkelijke paden nu samen met de gedeelde sociaaleconomische paden (Shared Socioeconomic Pathways, SSP’s) bekeken. Er zijn drie nieuwe RCP's, namelijk RCP1.9, RCP3.4 en RCP7. Hieronder volgt een korte beschrijving van de RCP's:

• RCP1.9 is een pad dat de opwarming van de aarde beperkt tot minder dan 1,5 °C, het ambitieuze doel van het Akkoord van Parijs.
• RCP2.6 is een zeer streng pad.
• RCP3.4 vertegenwoordigt een tussenweg tussen de zeer strenge RCP2.6 en de minder strenge mitigatie-inspanningen van RCP4.5.
• RCP4.5 wordt door het IPCC beschreven als een gemiddeld scenario.
• In RCP6 piekt de uitstoot rond 2080, waarna deze afneemt.
• RCP7 is eerder een basisresultaat dan een mitigatiedoel.
• In RCP8.5 blijven de emissies gedurende de hele 21e eeuw stijgen.

Voor het uitgebreide RCP2.6 scenario wordt een opwarming van de aarde van 0,0 tot 1,2 °C voorspeld voor het eind van de 23e eeuw (gemiddelde van 2281-2300), ten opzichte van 1986-2005. Voor het uitgebreide RCP8.5 wordt een opwarming van de aarde van 3,0 tot 12,6 °C voorspeld over dezelfde periode.

Er zijn periodiek nieuwe reeksen scenario's voor onderzoek naar klimaatverandering nodig om rekening te houden met wetenschappelijke ontwikkelingen in het begrijpen van het klimaatsysteem en om nieuwe gegevens mee te nemen over recente historische emissies, beperking van klimaatverandering en gevolgen, aanpassing en kwetsbaarheid.

Bronnen:

Wat zijn SSP’s?

Gedeelde sociaaleconomische paden (SSP's) zijn scenario's van verwachte wereldwijde economische, demografische en sociale veranderingen tot 2100, zoals gedefinieerd in het zesde IPCC-beoordelingsrapport over klimaatverandering in 2021. Ze worden tevens gebruikt om in beeld te brengen hoe de wereld zich mogelijk ontwikkelt bij afwezigheid van klimaatbeleid en met welke maatregelen verschillende RCP’s bereikt kunnen worden.

De SSP's zijn gebaseerd op narratieven die alternatieve sociaal-economische ontwikkelingen beschrijven. Deze verhaallijnen zijn kwalitatieve beschrijvingen van de logica die elementen van de verhaallijnen met elkaar verbindt. In termen van kwantitatieve elementen geven ze gegevens bij de scenario's over de nationale bevolking, verstedelijking en het BBP (per hoofd van de bevolking). De SSP's kunnen worden gekwantificeerd met verschillende Integrated Assessment Models (IAM's) om mogelijke toekomstige routes te verkennen, zowel wat betreft sociaaleconomische als klimaatroutes.

SSP narratieven

De SSP's zijn gebaseerd op vijf mogelijke toekomstscenario's. Deze beschrijven brede trends in de economie en maatschappij die de toekomst zouden kunnen bepalen.

Dit zijn: een wereld van op duurzaamheid gerichte groei en gelijkheid (SSP1); een “middle of the road” wereld waarin men doorgaat op de ingeslagen weg (SSP2); een gefragmenteerde wereld van “herlevend nationalisme” (SSP3); een wereld van steeds toenemende ongelijkheid (SSP4); en een wereld van snelle en onbeperkte groei in economische output en energieverbruik (SSP5).

Wereldwijde CO₂-emissies (GtCO₂) uitgesplitst per SSP. Bron: Carbon Brief.

SSP1. Duurzaamheid - “Taking the Green Road” (Minimale uitdagingen voor mitigatie en aanpassing)

De wereld verschuift geleidelijk, maar volledig, naar een duurzamere weg, met de nadruk op een meer inclusieve ontwikkeling die de ecologische grenzen respecteert. Wereldwijd worden gemeenschappen beter beheerd, investeringen in onderwijs en gezondheidszorg versnellen de demografische transitie en de nadruk op economische groei verschuift naar een bredere nadruk op menselijk welzijn. Gedreven door een toenemende inzet om ontwikkelingsdoelen te bereiken, wordt de ongelijkheid tussen en binnen landen verminderd. Consumptie is gericht op lage materiële groei en lagere grondstof- en energie-intensiteit.

SSP2. “Middle of the Road” (Middelgrote uitdagingen voor mitigatie en adaptatie)

De wereld volgt een pad waarin sociale, economische en technologische trends niet duidelijk afwijken van het verleden. Ontwikkeling en inkomensgroei verlopen ongelijkmatig, waarbij sommige landen relatief goede vooruitgang boeken terwijl andere achterblijven bij de verwachtingen. Wereldwijde en nationale instellingen werken aan het bereiken van duurzame ontwikkelingsdoelen, maar boeken slechts geringe vooruitgang. Milieusystemen gaan achteruit, hoewel er enkele verbeteringen zijn en over het algemeen de intensiteit van het gebruik van hulpbronnen en energie afneemt. De wereldwijde bevolkingsgroei is gematigd en vlakt af in de tweede helft van de eeuw. Inkomensongelijkheid blijft bestaan of verbetert slechts langzaam en er blijven uitdagingen om de kwetsbaarheid voor maatschappelijke en milieuveranderingen te verminderen.

SSP3. Regionale rivaliteit — “A Rocky Road” (Hoge uitdagingen voor mitigatie en adaptatie)

Een herlevend nationalisme, zorgen over concurrentievermogen en veiligheid en regionale conflicten dwingen landen om zich steeds meer te richten op binnenlandse of hoogstens regionale kwesties. Het beleid verschuift in de loop van de tijd steeds meer naar nationale en regionale veiligheidskwesties. Landen richten zich op het bereiken van doelen voor energie- en voedselzekerheid binnen hun eigen regio ten koste van bredere ontwikkeling. Investeringen in onderwijs en technologische ontwikkeling nemen af. De economische ontwikkeling verloopt traag, de consumptie is materiaal-intensief en de ongelijkheid blijft bestaan of verergert in de loop van de tijd. De bevolkingsgroei is laag in geïndustrialiseerde en hoog in ontwikkelingslanden. Een lage internationale prioriteit voor het aanpakken van milieuproblemen leidt in sommige regio's tot een sterke achteruitgang van het milieu.

SSP4. Ongelijkheid - “A Road Divided” (Lage uitdagingen voor mitigatie, hoge uitdagingen voor aanpassing)

Zeer ongelijke investeringen in menselijk kapitaal, gecombineerd met toenemende ongelijkheid in economische kansen en politieke macht, leiden tot toenemende ongelijkheid en stratificatie, zowel tussen als binnen landen. Na verloop van tijd wordt de kloof groter tussen een internationaal verbonden samenleving die bijdraagt aan kennis- en kapitaalintensieve sectoren van de wereldeconomie, en een gefragmenteerde ‘periferie’, een verzameling van samenlevingen met lagere inkomens en een laag opleidingsniveau die werken in een arbeidsintensieve, laagtechnologische economie. De sociale cohesie verslechtert en conflicten en onrust komen steeds vaker voor. De technologische ontwikkeling is hoog in de high-tech economie en aanverwante sectoren. De wereldwijd verbonden energiesector diversifieert, met investeringen in zowel koolstofintensieve brandstoffen zoals steenkool en onconventionele olie, maar ook koolstofarme energiebronnen. Het milieubeleid richt zich op lokale kwesties in gebieden met een midden- en hoog inkomen.

SSP5. Ontwikkeling op basis van fossiele brandstoffen - "'Taking the Highway'" (Hoge uitdagingen voor mitigatie, lage uitdagingen voor adaptatie)

Deze wereld vertrouwt steeds meer op concurrerende markten, innovatie en participerende samenlevingen om snelle technologische vooruitgang en de ontwikkeling van menselijk kapitaal te produceren als de weg naar duurzame ontwikkeling. Wereldwijde markten zijn steeds meer geïntegreerd. Er wordt ook veel geïnvesteerd in gezondheid, onderwijs en instellingen om het menselijk en sociaal kapitaal te vergroten. Tegelijkertijd gaat de drang naar economische en sociale ontwikkeling gepaard met de exploitatie van overvloedige fossiele brandstoffen en het overnemen van grondstof- en energie-intensieve levensstijlen over de hele wereld. Al deze factoren leiden tot een snelle groei van de wereldeconomie, terwijl de wereldbevolking piekt en afneemt in de 21e eeuw. Lokale milieuproblemen zoals luchtvervuiling worden met succes aangepakt. Er is vertrouwen in het vermogen om sociale en ecologische systemen effectief te beheren, indien nodig ook door middel van geo-engineering.

Het rapport (IPCC AR6) benadrukt dat bij een verdere stijging van de gemiddelde temperatuur ook de extremen zullen toenemen, zowel wat betreft hitte als neerslag als orkanen. Voor elke graad opwarming kan er 7% meer neerslag vallen. Gebeurtenissen die nu slechts eens in de 50 jaar voorkomen, zullen in een wereld die 2 °C warmer is, al bijna 14 keer meer kans hebben om voor te komen.

“Het klimaatsysteem zal steeds ingrijpender veranderen naarmate de opwarming verder toeneemt. Extremen zullen nog extremer worden en we zullen meer ijsmassa verliezen,” waarschuwen de onderzoekers. Deze veranderingen hebben verstrekkende gevolgen voor ecosystemen, menselijke veiligheid en economische stabiliteit wereldwijd.

Het rapport (IPCC AR6) benadrukt dat bepaalde processen onomkeerbaar zijn op de langere termijn, met name in de traag reagerende componenten van ons klimaatsysteem, zoals de ijsmassa’s, de oceanen en de zeespiegelstijging. Volgens projecties van het IPCC is er een aanzienlijke kans dat er in de komende decennia al een jaar zal zijn met een ijsvrije Noordpool, en dat dit steeds vaker zal gebeuren naarmate de opwarming doorzet.

De onzekerheden over lange termijn voorspellingen zijn echter groot, voornamelijk door de complexiteit van kantelpunten in het klimaatsysteem, zoals het afsmelten van de Antarctische ijskap, het afsterven van het Amazone regenwoud, het smelten van de permafrost of veranderingen in oceaanstromingen. Deze kantelpunten kunnen plotselinge en onvoorspelbare veranderingen veroorzaken, waardoor de zeespiegelstijging veel sneller en extremer zou kunnen verlopen dan momenteel wordt verwacht.

Bronnen:

Gevolgen van de verschillende IPCC scenario’s

Een interactieve pagina van Carbon Brief laat de gevolgen van de verschillende scenario’s voor de temperatuur zien. De gegevens zijn gebaseerd op het IPCC rapport van de AR6 Working Group III (WG3).

Bij een opwarming van 1,5 °C in 2050 met weinig of geen ‘overshoot’ zou de temperatuur aan het eind van deze eeuw op ongeveer +1,3 °C uitkomen. Daarvoor is het nodig dat de broeikasgas emissies vanaf nu onmiddellijk teruggedraaid worden en in 2100 op nul uitkomen. Dat ideale scenario gaan we waarschijnlijk niet halen.

Een waarschijnlijker — maar nog steeds optimistisch — scenario waarin klimaatbeleid na 2020 wordt versterkt en waarbij halverwege deze eeuw de emissies versneld afnemen, komt uit op een opwarming rond 1,75 °C.

Wanneer de wereld, overheden en bedrijven, matig actie ondernemen — de situatie die we nu zien — kan de temperatuurstijging uitkomen op ongeveer 2,7 °C. Voor andere, meer of minder negatieve scenario’s kun je terecht op de pagina van Carbon Brief. Daar kun je ook kiezen voor 2050 als einddatum.

Voortzetting van de huidige politiek — geen of nauwelijks klimaatactie — leidt tot een stijging van meer dan 3 °C. De situatie in de wereld op dit moment geeft weinig reden om te geloven dat deze politiek snel zal veranderen. Bovendien is er weinig reden voor optimisme dat de temperatuur zal dalen na een ‘overshoot’ die enkele tientallen jaren aanhoudt. Alleen een snelle en drastische beperking van emissies op de korte termijn is effectief om klimaatrisico’s te beperken.

Sommige onderzoekers beschouwen de projecties van het IPCC als te pessimistisch. De meeste klimaatmodellen waarop het IPCC zich baseert, zouden te hoge temperaturen geven en de SSP3-7.0 en SSP5-8.5 scenario's zijn onwaarschijnlijk. Vermoedelijk speelt daarbij ook een rol dat de onzekerheden in de IPCC modellen tien jaar geleden groter waren dan nu.

De CAT-thermometer geeft mogelijk meer realistische scenario’s dan het IPCC. Het RCP5-8.5 is weliswaar minder waarschijnlijk dan bv. RCP4.5 of RCP6, maar ook bij meer waarschijnlijke scenario’s moet de wereld rekening houden met rampen en een mate van maatschappelijke ontwrichting die zijn weerga niet kent. Ook moet rekening gehouden worden met de mogelijkheid dat de antropogene koolstofemissies al bij ‘mildere’ temperatuurstijging onomkeerbare veranderingen (kantelpunten) veroorzaken die nu vaak als te pessimistisch worden afgeserveerd.

Bronnen: