Meest recente stand van zaken - Bewerkingsoverzicht

Dick: /* WMO Greenhouse Gas Bulletin 2024 */

2026-07-24T17:25:59Z

WMO Greenhouse Gas Bulletin 2024

← Oudere versie		Versie van 24 jul 2026 18:25
Regel 165:		Regel 165:
	* De effectiviteit van [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Koolstofputten (‘carbon sinks’)\|koolstofputten]] zoals bossen is niet meer vanzelfsprekend.		* De effectiviteit van [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Koolstofputten (‘carbon sinks’)\|koolstofputten]] zoals bossen is niet meer vanzelfsprekend.

	Zie Kosten van de transitie naar netto-nul.<blockquote>'''Bron:'''		Zie [[Einde aan de groei#Kosten en opbrengsten van de transitie naar netto-nul\|Kosten van de transitie naar netto-nul]].<blockquote>'''Bron:'''
	<references />		<references />
	</blockquote>		</blockquote>

Dick: /* Stand van zaken op dit moment */

2026-04-09T20:05:09Z

Stand van zaken op dit moment

← Oudere versie		Versie van 9 apr 2026 21:05
Regel 36:		Regel 36:

	Dit hoofdstuk bespreekt de huidige [[Meest recente stand van zaken#Toename van concentratie broeikasgassen\|toename van broeikasgassen]], de [[Meest recente stand van zaken#Temperatuurstijging\|stijging van de temperatuur]] en de [[Meest recente stand van zaken#Gevolgen voor de rest van het systeem\|gevolgen voor de rest van het systeem]].		Dit hoofdstuk bespreekt de huidige [[Meest recente stand van zaken#Toename van concentratie broeikasgassen\|toename van broeikasgassen]], de [[Meest recente stand van zaken#Temperatuurstijging\|stijging van de temperatuur]] en de [[Meest recente stand van zaken#Gevolgen voor de rest van het systeem\|gevolgen voor de rest van het systeem]].
	[[Bestand:~~Actuele T 8~~-1-26.jpg\|gecentreerd\|miniatuur\|650x650px\|''Het belangrijkste getal van de klimaatcrisis, de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer. Het niveau voor de Industriële Revolutie was 280 ppm. Het IPCC heeft als veilig niveau voor de stabilisatie van de opwarming 350 ppm bepaald. Het huidige niveau — en stijgend — ligt daar ver boven. Gegevens van NOAA. Met dank aan Guardian News & Media Ltd.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2009/sep/26/350-carbon-atmosphere-copenhagen-mckibben Why 350 is the most important number on the planet \| The Guardian]</ref>]]		[[Bestand:CO2 concentration 9-4-26.jpg\|gecentreerd\|miniatuur\|650x650px\|''Het belangrijkste getal van de klimaatcrisis, de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer. Het niveau voor de Industriële Revolutie was 280 ppm. Het IPCC heeft als veilig niveau voor de stabilisatie van de opwarming 350 ppm bepaald. Het huidige niveau — en stijgend — ligt daar ver boven. Gegevens van NOAA. Met dank aan Guardian News & Media Ltd.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2009/sep/26/350-carbon-atmosphere-copenhagen-mckibben Why 350 is the most important number on the planet \| The Guardian]</ref>]]
	De opwarming van het Noordelijk Halfrond gaat in een sneller tempo dan die op het Zuidelijk Halfrond.		De opwarming van het Noordelijk Halfrond gaat in een sneller tempo dan die op het Zuidelijk Halfrond.
	[[Bestand:Climate stripes NH SH.png\|gecentreerd\|miniatuur\|650x650px\|''Vergelijking van de temperatuurverandering tussen het Noordelijk (boven) en Zuidelijk Halfrond 1880-2018. Bron: Ed Hawkins, Climate Lab Book.<ref>[https://climatelabbook.substack.com/ Climate Lab Book]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]<blockquote>'''Bronnen:'''		[[Bestand:Climate stripes NH SH.png\|gecentreerd\|miniatuur\|650x650px\|''Vergelijking van de temperatuurverandering tussen het Noordelijk (boven) en Zuidelijk Halfrond 1880-2018. Bron: Ed Hawkins, Climate Lab Book.<ref>[https://climatelabbook.substack.com/ Climate Lab Book]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]<blockquote>'''Bronnen:'''

Barbara: /* Eenvoudig uitgelegd */

2026-01-31T11:47:33Z

Eenvoudig uitgelegd

← Oudere versie		Versie van 31 jan 2026 12:47
Regel 19:		Regel 19:
	* Het Britse Met Office verwacht dat de gemiddelde temperatuur op aarde in 2025 1,29 tot 1,53 °C boven het pre-industriële niveau zal liggen.		* Het Britse Met Office verwacht dat de gemiddelde temperatuur op aarde in 2025 1,29 tot 1,53 °C boven het pre-industriële niveau zal liggen.

	~~Extreme weersomstandigheden~~, zoals hittegolven, overstromingen en orkanen, komen wereldwijd steeds vaker voor.		Extreem weer, zoals hittegolven, overstromingen en orkanen, komen wereldwijd steeds vaker voor.

	* Klimaatverandering heeft vorig jaar bijgedragen aan 41 extra dagen van extreme hitte.		* Klimaatverandering heeft vorig jaar bijgedragen aan 41 extra dagen van extreme hitte.

Barbara: /* In het kort */

2026-01-31T11:45:56Z

In het kort

← Oudere versie		Versie van 31 jan 2026 12:45
Regel 7:		Regel 7:
	= ''' In het kort ''' =		= ''' In het kort ''' =
	{\| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">		{\| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
	\| Broeikasgassen (vooral kooldioxide) nemen snel toe in de atmosfeer, waardoor ~~die~~ opwarmt tot gevaarlijke waarden. Daardoor nemen allerlei extreme weerstypen toe, zoals droogte en extreme neerslag. Dit heeft ernstige gevolgen voor de voedselvoorziening en veiligheid. </span>		\| Broeikasgassen (vooral kooldioxide) nemen snel toe in de atmosfeer, waardoor de atmosfeer opwarmt tot gevaarlijke waarden. Daardoor nemen allerlei extreme weerstypen toe, zoals droogte en extreme neerslag. Dit heeft ernstige gevolgen voor de voedselvoorziening en veiligheid. </span>
	\|}		\|}

Barbara: /* Eenvoudig uitgelegd */

2026-01-29T16:27:50Z

Eenvoudig uitgelegd

← Oudere versie		Versie van 29 jan 2026 17:27
Regel 16:		Regel 16:
	Door de klimaatcrisis is de gemiddelde temperatuur wereldwijd gestegen. Daardoor komen hittegolven vaker voor.		Door de klimaatcrisis is de gemiddelde temperatuur wereldwijd gestegen. Daardoor komen hittegolven vaker voor.

	* Januari 2025 was wereldwijd de warmste januari ooit gemeten, met 1,75°C ~~boven het pre-~~industriële ~~niveau~~.		* Januari 2025 was wereldwijd de warmste januari ooit gemeten, met 1,75°C opwarming sinds de industriële revolutie.
	* Het Britse Met Office verwacht dat de gemiddelde temperatuur op aarde in 2025 1,29 tot 1,53 °C boven het pre-industriële niveau zal liggen.		* Het Britse Met Office verwacht dat de gemiddelde temperatuur op aarde in 2025 1,29 tot 1,53 °C boven het pre-industriële niveau zal liggen.

Barbara op 29 jan 2026 om 16:08

2026-01-29T16:08:51Z

← Oudere versie		Versie van 29 jan 2026 17:08
Regel 5:		Regel 5:
	[[#top\| Top ^]]</span></div>		[[#top\| Top ^]]</span></div>

	= ''' In ~~een zin~~ ''' =		= ''' In het kort ''' =
	{\| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">		{\| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
	\| Broeikasgassen ~~— en met name~~ kooldioxide — nemen snel toe in de atmosfeer waardoor die opwarmt tot gevaarlijke waarden~~, daardoor~~ nemen allerlei extreme weerstypen toe, zoals droogte en extreme neerslag~~, met~~ ernstige gevolgen voor de voedselvoorziening en veiligheid. </span>		\| Broeikasgassen (vooral kooldioxide) nemen snel toe in de atmosfeer, waardoor die opwarmt tot gevaarlijke waarden. Daardoor nemen allerlei extreme weerstypen toe, zoals droogte en extreme neerslag. Dit heeft ernstige gevolgen voor de voedselvoorziening en veiligheid. </span>
	\|}		\|}

Regel 14:		Regel 14:
	De wereld heeft te maken met een klimaatcrisis — ''in real time''.		De wereld heeft te maken met een klimaatcrisis — ''in real time''.

	Door de klimaatcrisis is de gemiddelde temperatuur wereldwijd gestegen~~, wat leidt tot~~ vaker ~~voorkomende hittegolven~~.		Door de klimaatcrisis is de gemiddelde temperatuur wereldwijd gestegen. Daardoor komen hittegolven vaker voor.

	* Januari 2025 was wereldwijd de warmste januari ooit gemeten, met 1,75°C boven het pre-industriële niveau.		* Januari 2025 was wereldwijd de warmste januari ooit gemeten, met 1,75°C boven het pre-industriële niveau.
	* Het Britse Met Office verwacht dat de gemiddelde ~~wereldwijde~~ temperatuur in 2025 1,29 °C tot 1,53 °C boven het pre-industriële niveau zal liggen.		* Het Britse Met Office verwacht dat de gemiddelde temperatuur op aarde in 2025 1,29 tot 1,53 °C boven het pre-industriële niveau zal liggen.

	Extreme weersomstandigheden, zoals hittegolven, overstromingen en orkanen, komen wereldwijd steeds vaker voor.		Extreme weersomstandigheden, zoals hittegolven, overstromingen en orkanen, komen wereldwijd steeds vaker voor.

	* Klimaatverandering heeft vorig jaar bijgedragen aan 41 extra dagen van extreme hitte.		* Klimaatverandering heeft vorig jaar bijgedragen aan 41 extra dagen van extreme hitte.
	* Deskundigen waarschuwen dat ~~zolang er fossiele brandstoffen worden verbrand,~~ extreme weersomstandigheden alleen maar erger zullen worden.		* Deskundigen waarschuwen dat extreme weersomstandigheden alleen maar erger zullen worden zolang er fossiele brandstoffen worden verbrand.
	* Poolijskappen smelten en de zeespiegel stijgt.		* Poolijskappen smelten en de zeespiegel stijgt.

	Ontwikkelingslanden worden ~~geconfronteerd met~~ de ~~zwaarste~~ gevolgen van klimaatverandering, ~~ondanks het feit dat~~ ze ~~het minst bijdragen aan~~ de ~~uitstoot van~~ broeikasgassen.		Ontwikkelingslanden worden het zwaarst getroffen door de gevolgen van klimaatverandering, ook al stoten ze de minste broeikasgassen uit.
	</div>		</div>

Dick: /* Versnelde opwarming */

2026-01-19T13:13:57Z

Versnelde opwarming

← Oudere versie		Versie van 19 jan 2026 14:13
Regel 100:		Regel 100:
	De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig. <span id="anker1"></span>		De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig. <span id="anker1"></span>

	De ~~‘opwarmingspauze’~~ of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren. <span id="anker2></span>		De '''opwarmingspauze''' of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren. <span id="anker2></span>

	Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)		Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)

Dick: /* Versnelde opwarming */

2026-01-19T13:12:09Z

Versnelde opwarming

← Oudere versie		Versie van 19 jan 2026 14:12
Regel 100:		Regel 100:
	De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig. <span id="anker1"></span>		De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig. <span id="anker1"></span>

	De ‘opwarmingspauze’ of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren.		De ‘opwarmingspauze’ of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren. <span id="anker2></span>

	Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)		Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)

	Er zijn ook andere aanwijzingen voor een versnelling, zegt Hausfather:<ref name=":6" />		Er zijn ook andere aanwijzingen voor een versnelling, zegt Hausfather:<ref name=":6" />

Dick: /* Versnelde opwarming */

2026-01-19T13:10:45Z

Versnelde opwarming

← Oudere versie		Versie van 19 jan 2026 14:10
Regel 98:		Regel 98:
	Deze versnelling is onderwerp van een debat in de wereld van klimaatwetenschappers.<ref name=":6">[https://www.theclimatebrink.com/p/the-great-acceleration-debate The great acceleration debate \| The Climate Brink] </ref> De periode van 2010 tot 2025 wordt als te kort beschouwd om daaraan conclusies te verbinden over een lange-termijn versnelling van de opwarming. Volgens Zeke Hausfather, die dit debat bespreekt op zijn blog ''The Climate Brink'',<ref name=":6" /> verschilt dit structureel van het debat tijdens de [[#anker1 \| 'opwarmingspauze']], niet omdat het bewijs alleen op basis van de oppervlaktetemperatuur veel sterker is (hoewel dat wel het geval is), maar omdat zoveel andere gegevens – klimaatmodellen, de warmte-inhoud van de oceanen en veranderingen in de energiebalans van de aarde – ook wijzen op een versnelling.		Deze versnelling is onderwerp van een debat in de wereld van klimaatwetenschappers.<ref name=":6">[https://www.theclimatebrink.com/p/the-great-acceleration-debate The great acceleration debate \| The Climate Brink] </ref> De periode van 2010 tot 2025 wordt als te kort beschouwd om daaraan conclusies te verbinden over een lange-termijn versnelling van de opwarming. Volgens Zeke Hausfather, die dit debat bespreekt op zijn blog ''The Climate Brink'',<ref name=":6" /> verschilt dit structureel van het debat tijdens de [[#anker1 \| 'opwarmingspauze']], niet omdat het bewijs alleen op basis van de oppervlaktetemperatuur veel sterker is (hoewel dat wel het geval is), maar omdat zoveel andere gegevens – klimaatmodellen, de warmte-inhoud van de oceanen en veranderingen in de energiebalans van de aarde – ook wijzen op een versnelling.

	De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig.		De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig. <span id="anker1"></span>

	~~<span id="anker1"></span>~~ De ‘opwarmingspauze’ of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren.		De ‘opwarmingspauze’ of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren.

	Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)		Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)

Dick: /* Versnelde opwarming */

2026-01-19T13:09:45Z

Versnelde opwarming

← Oudere versie		Versie van 19 jan 2026 14:09
Regel 100:		Regel 100:
	De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig.		De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig.

	De ‘opwarmingspauze’ of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren.		<span id="anker1"></span> De ‘opwarmingspauze’ of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren.

	Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)		Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)

← Oudere versie		Versie van 19 jan 2026 14:13
Regel 100:		Regel 100:
	De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig. <span id="anker1"></span>		De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig. <span id="anker1"></span>

	De ~~‘opwarmingspauze’~~ of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren. <span id="anker2></span>		De '''opwarmingspauze''' of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren. <span id="anker2></span>

	Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)		Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)

← Oudere versie		Versie van 19 jan 2026 14:10
Regel 98:		Regel 98:
	Deze versnelling is onderwerp van een debat in de wereld van klimaatwetenschappers.<ref name=":6">[https://www.theclimatebrink.com/p/the-great-acceleration-debate The great acceleration debate \| The Climate Brink] </ref> De periode van 2010 tot 2025 wordt als te kort beschouwd om daaraan conclusies te verbinden over een lange-termijn versnelling van de opwarming. Volgens Zeke Hausfather, die dit debat bespreekt op zijn blog ''The Climate Brink'',<ref name=":6" /> verschilt dit structureel van het debat tijdens de [[#anker1 \| 'opwarmingspauze']], niet omdat het bewijs alleen op basis van de oppervlaktetemperatuur veel sterker is (hoewel dat wel het geval is), maar omdat zoveel andere gegevens – klimaatmodellen, de warmte-inhoud van de oceanen en veranderingen in de energiebalans van de aarde – ook wijzen op een versnelling.		Deze versnelling is onderwerp van een debat in de wereld van klimaatwetenschappers.<ref name=":6">[https://www.theclimatebrink.com/p/the-great-acceleration-debate The great acceleration debate \| The Climate Brink] </ref> De periode van 2010 tot 2025 wordt als te kort beschouwd om daaraan conclusies te verbinden over een lange-termijn versnelling van de opwarming. Volgens Zeke Hausfather, die dit debat bespreekt op zijn blog ''The Climate Brink'',<ref name=":6" /> verschilt dit structureel van het debat tijdens de [[#anker1 \| 'opwarmingspauze']], niet omdat het bewijs alleen op basis van de oppervlaktetemperatuur veel sterker is (hoewel dat wel het geval is), maar omdat zoveel andere gegevens – klimaatmodellen, de warmte-inhoud van de oceanen en veranderingen in de energiebalans van de aarde – ook wijzen op een versnelling.

	De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig.		De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig. <span id="anker1"></span>

	~~<span id="anker1"></span>~~ De ‘opwarmingspauze’ of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren.		De ‘opwarmingspauze’ of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren.

	Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)		Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)

← Oudere versie		Versie van 19 jan 2026 14:09
Regel 100:		Regel 100:
	De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig.		De grafiek laat een afwisseling zien met perioden van tragere en versnelde opwarming. Die kan deels worden toegeschreven aan natuurlijke variabiliteit. Echter, die zorgt alleen voor warmteoverdracht tussen de oceanen en de atmosfeer – in het geval van El Niño en La Niña – of voor tijdelijke afkoeling van de aarde – in het geval van vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variabiliteit kan de hoeveelheid warmte die op lange termijn in het aardoppervlak en de oceanen wordt vastgehouden niet doen toenemen; daarvoor is een [[#anker2 \| externe 'forcing']] nodig.

	De ‘opwarmingspauze’ of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren.		<span id="anker1"></span> De ‘opwarmingspauze’ of ‘''global warming hiatus''’<ref>[https://www.carbonbrief.org/factcheck-no-global-warming-has-not-paused-over-the-past-eight-years/ Factcheck: No, global warming has not ‘paused’ over the past eight years \| Carbon Brief]</ref> verwijst naar een periode van trager dan verwachte opwarming van het aardoppervlak tussen ongeveer ''1998 en 2012/2013''. Uit later onderzoek is echter gebleken dat deze vertraging waarschijnlijk te wijten was aan natuurlijke variabiliteit, waaronder een herverdeling van warmte binnen het klimaatsysteem van de aarde, en niet aan een stopzetting van de opwarming. De opwarmingstrend is sindsdien weer ingezet, met recordtemperaturen in de afgelopen jaren.

	Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)		Sommige '''externe 'forcing'''', zoals veranderingen in zonnestraling en vulkanisme, komen van nature voor en dragen bij aan de totale natuurlijke variabiliteit van het klimaatsysteem. Andere externe veranderingen, zoals de verandering in de samenstelling van de atmosfeer die begon met de industriële revolutie, zijn het gevolg van menselijke activiteiten. (Zie ook [[Gevolgen voor de atmosfeer#Andere oorzaken\|Andere oorzaken]].)