Klimaatwiki - Gebruikersbijdragen [nl]

Gevolgen voor de atmosfeer

2026-06-27T16:52:36Z

Dick: /* 2026 */

Bestand:Hot cities 2026.png

2026-06-27T16:50:50Z

Dick:

WWA

Gevolgen voor de atmosfeer

2026-06-27T16:43:14Z

Dick: /* 2026 */

Gevolgen voor de atmosfeer

2026-06-27T16:41:22Z

Dick: /* 2026 */

Bestand:Record T 2026.png

2026-06-27T16:36:29Z

Dick:

WWA

Gevolgen voor de atmosfeer

2026-06-27T16:11:19Z

Dick: /* 2026 */

Gevolgen voor de gezondheid

2026-06-27T16:08:13Z

Dick: /* Sterfte door hittegolven */

Gevolgen voor de atmosfeer

2026-06-27T15:55:10Z

Dick: /* Hittegolven */

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-25T11:09:53Z

Dick: /* Koolstofcompensatie */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Vliegen is bijna altijd de meest vervuilende vorm van vervoer — zowel wat CO₂-uitstoot betreft als uitstoot van andere schadelijke stoffen — met de grootste impact op het klimaat. Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.
Dit soort beweringen wordt soms gedaan in de media.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====

De site Our World in Data<ref name=":10">[https://ourworldindata.org/travel-carbon-footprint Which form of transport has the smallest carbon footprint? | Our World in Data]</ref> geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komen vliegen en autorijden als verreweg het meest vervuilend naar voren.

De trein is een bijzonder CO₂-arme manier van reizen. Als je voor middellange afstanden de trein neemt in plaats van de auto, zou dat de uitstoot met zo’n 80% verminderen. Als je de trein neemt in plaats van een binnenlandse vlucht, zou dat je uitstoot met zo’n 86% verminderen.

[[Bestand:Emissions modes of travel.png|geen|miniatuur|650x650px|''Kooldioxide-equivalent (CO<sub>2</sub>eq) per passagier per kilometer. Hierbij wordt ook rekening gehouden met het effect van de toegenomen opwarming door de uitstoot van de luchtvaart op grote hoogte. Bron: Our World in Data.<ref name=":10" /> N.B. Binnenlandse vluchten (domestic flights) van minder dan 1000 km scoren hoger dan korte, internationale vluchten. Dat komt doordat start en opstijgen, de meest brandstofintensieve fase, een relatief groot aandeel heeft in de vlucht.'']]

De gegevens zijn afkomstig van een Brits overheidsrapport.<ref>[https://www.gov.uk/government/publications/greenhouse-gas-reporting-conversion-factors-2022 UK Government, Department for Energy Security and Net Zero – Greenhouse gas reporting: conversion factors 2022]</ref> Ze komen goed overeen met cijfers die andere bronnen geven, zoals Terrapass,<ref name=":12">[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref> de Carbon Savings Tool van de Universiteit van Manchester<ref name=":13">[https://carbon.manchester.ac.uk/ Carbon Savings Tool | The University of Manchester]</ref> of de Carbon Emissions Calculator van de ICAO.<ref name=":11">[https://icec.icao.int/calculator Carbon Emissions Calculator | ICAO]</ref>

De uitstoot van vliegreizen wordt vaak gemeten per passagierskilometer, niet per voertuig. Omdat een vliegtuig veel mensen vervoert, wordt de uitstoot verdeeld over meer passagiers, waardoor een vlucht op sommige lange routes gunstiger lijkt dan een autorit in je eentje. Een bron noemt bijvoorbeeld een retourvlucht van New York naar Los Angeles, waarbij de uitstoot per passagier lager is dan wanneer je alleen in een gemiddelde auto rijdt.[1]

=== Waar het niet meer klopt ===

Voor korte ritten is autorijden vaak beter, vooral als er meer dan één persoon in de auto zit. In de samenvatting van de BBC <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-49349566 Climate change: Should you fly, drive or take the train? | BBC]</ref> wordt opgemerkt dat benzine- of dieselauto's in veel gevallen beter presteren dan vliegen, en dat het toevoegen van slechts één extra passagier de balans kan doen doorslaan in het voordeel van autorijden. Elektrische auto's, treinen en bussen kunnen de vergelijking nog verder veranderen.

Mensen horen vaak een vereenvoudigde versie van een meer specifieke uitspraak: “Vliegen kan minder uitstoot veroorzaken dan alleen rijden tijdens sommige lange ritten in een relatief inefficiënte auto.” Dat wordt afgekort tot “vliegen is beter voor het klimaat dan autorijden”, wat misleidend is omdat het geen rekening houdt met het aantal inzittenden en de lengte van de route. Een nauwkeuriger regel is dat alleen rijden in een benzineauto soms slechter is, maar samen rijden of efficiënt rijden vaak beter.

=== Koolstofcompensatie ===
Sommige vliegmaatschappijen bieden CO₂-compensatie aan voor hun vluchten. Je betaalt dan een extra bedrag, dat wordt besteed aan projecten die CO₂-uitstoot vastleggen, door bijvoorbeeld bomen te planten. Uiteindelijk is dit geen oplossing voor het klimaatprobleem: daarvoor moet de CO₂-uitstoot omlaag — en de bewezen meest effectieve maatregel daarvoor is stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen. CO₂-compensatie verlaagt de CO₂-uitstoot niet. Lees meer over [[Mitigatie#Koolstofcompensaties (Carbon offsets)|CO₂-compensatie]].

=== Berekening ===
Om vliegen naar Barcelona te vergelijken met reizen per auto gebruiken we de gegevens van Our World in Data. De afstand rechtstreeks (vliegen) is 1200 km en over de weg 1500 km.

Een enkele reis vliegen produceert 1200 x 151 = 181.200 g = 181 kg CO₂ per passagier.
Alleen reizen in een benzineauto produceert 1500 x 170 = 255.000 g = 255 kg CO₂ per passagier.
Met zijn tweeën reizen in de auto produceert 127,5 kg CO₂ per passagier en is daarmee dan al minder schadelijk dan vliegen. Elektrisch rijden, trein en bus komen daar nog ver onder.

Verschillende emissiecalculators leveren vergelijkbare resultaten.<ref name=":12" /> <ref name=":13" /> <ref name=":11" /> De getallen verschillen — afhankelijk van de keuze van databronnen — maar de verhoudingen tussen de verschillende vormen van vervoer zijn ongeveer gelijk.

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-24T13:27:39Z

Dick: /* Berekening */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Vliegen is bijna altijd de meest vervuilende vorm van vervoer — zowel wat CO₂-uitstoot betreft als uitstoot van andere schadelijke stoffen — met de grootste impact op het klimaat. Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.
Dit soort beweringen wordt soms gedaan in de media.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====

De site Our World in Data<ref name=":10">[https://ourworldindata.org/travel-carbon-footprint Which form of transport has the smallest carbon footprint? | Our World in Data]</ref> geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komen vliegen en autorijden als verreweg het meest vervuilend naar voren.

De trein is een bijzonder CO₂-arme manier van reizen. Als je voor middellange afstanden de trein neemt in plaats van de auto, zou dat de uitstoot met zo’n 80% verminderen. Als je de trein neemt in plaats van een binnenlandse vlucht, zou dat je uitstoot met zo’n 86% verminderen.

[[Bestand:Emissions modes of travel.png|geen|miniatuur|650x650px|''Kooldioxide-equivalent (CO<sub>2</sub>eq) per passagier per kilometer. Hierbij wordt ook rekening gehouden met het effect van de toegenomen opwarming door de uitstoot van de luchtvaart op grote hoogte. Bron: Our World in Data.<ref name=":10" /> N.B. Binnenlandse vluchten (domestic flights) van minder dan 1000 km scoren hoger dan korte, internationale vluchten. Dat komt doordat start en opstijgen, de meest brandstofintensieve fase, een relatief groot aandeel heeft in de vlucht.'']]

De gegevens zijn afkomstig van een Brits overheidsrapport.<ref>[https://www.gov.uk/government/publications/greenhouse-gas-reporting-conversion-factors-2022 UK Government, Department for Energy Security and Net Zero – Greenhouse gas reporting: conversion factors 2022]</ref> Ze komen goed overeen met cijfers die andere bronnen geven, zoals Terrapass,<ref name=":12">[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref> de Carbon Savings Tool van de Universiteit van Manchester<ref name=":13">[https://carbon.manchester.ac.uk/ Carbon Savings Tool | The University of Manchester]</ref> of de Carbon Emissions Calculator van de ICAO.<ref name=":11">[https://icec.icao.int/calculator Carbon Emissions Calculator | ICAO]</ref>

De uitstoot van vliegreizen wordt vaak gemeten per passagierskilometer, niet per voertuig. Omdat een vliegtuig veel mensen vervoert, wordt de uitstoot verdeeld over meer passagiers, waardoor een vlucht op sommige lange routes gunstiger lijkt dan een autorit in je eentje. Een bron noemt bijvoorbeeld een retourvlucht van New York naar Los Angeles, waarbij de uitstoot per passagier lager is dan wanneer je alleen in een gemiddelde auto rijdt.[1]

=== Waar het niet meer klopt ===

Voor korte ritten is autorijden vaak beter, vooral als er meer dan één persoon in de auto zit. In de samenvatting van de BBC <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-49349566 Climate change: Should you fly, drive or take the train? | BBC]</ref> wordt opgemerkt dat benzine- of dieselauto's in veel gevallen beter presteren dan vliegen, en dat het toevoegen van slechts één extra passagier de balans kan doen doorslaan in het voordeel van autorijden. Elektrische auto's, treinen en bussen kunnen de vergelijking nog verder veranderen.

Mensen horen vaak een vereenvoudigde versie van een meer specifieke uitspraak: “Vliegen kan minder uitstoot veroorzaken dan alleen rijden tijdens sommige lange ritten in een relatief inefficiënte auto.” Dat wordt afgekort tot “vliegen is beter voor het klimaat dan autorijden”, wat misleidend is omdat het geen rekening houdt met het aantal inzittenden en de lengte van de route. Een nauwkeuriger regel is dat alleen rijden in een benzineauto soms slechter is, maar samen rijden of efficiënt rijden vaak beter.

=== Koolstofcompensatie ===
Sommige vliegmaatschappijen bieden CO₂-compensatie aan voor hun vluchten. Je betaalt dan een extra bedrag, dat wordt besteed aan projecten die CO₂-uitstoot vastleggen, door bijvoorbeeld bomen te planten. Uiteindelijk is dit geen oplossing voor het klimaatprobleem: daarvoor moet de CO₂-uitstoot omlaag — en de bewezen meest effectieve maatregel daarvoor is stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen. CO₂-compensatie verlaagt de CO₂-uitstoot niet. Lees meer over CO₂-compensatie.

=== Berekening ===
Om vliegen naar Barcelona te vergelijken met reizen per auto gebruiken we de gegevens van Our World in Data. De afstand rechtstreeks (vliegen) is 1200 km en over de weg 1500 km.

Een enkele reis vliegen produceert 1200 x 151 = 181.200 g = 181 kg CO₂ per passagier.
Alleen reizen in een benzineauto produceert 1500 x 170 = 255.000 g = 255 kg CO₂ per passagier.
Met zijn tweeën reizen in de auto produceert 127,5 kg CO₂ per passagier en is daarmee dan al minder schadelijk dan vliegen. Elektrisch rijden, trein en bus komen daar nog ver onder.

Verschillende emissiecalculators leveren vergelijkbare resultaten.<ref name=":12" /> <ref name=":13" /> <ref name=":11" /> De getallen verschillen — afhankelijk van de keuze van databronnen — maar de verhoudingen tussen de verschillende vormen van vervoer zijn ongeveer gelijk.

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-24T13:15:48Z

Dick: /* Berekening */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Vliegen is bijna altijd de meest vervuilende vorm van vervoer — zowel wat CO₂-uitstoot betreft als uitstoot van andere schadelijke stoffen — met de grootste impact op het klimaat. Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.
Dit soort beweringen wordt soms gedaan in de media.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====

De site Our World in Data<ref name=":10">[https://ourworldindata.org/travel-carbon-footprint Which form of transport has the smallest carbon footprint? | Our World in Data]</ref> geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komen vliegen en autorijden als verreweg het meest vervuilend naar voren.

De trein is een bijzonder CO₂-arme manier van reizen. Als je voor middellange afstanden de trein neemt in plaats van de auto, zou dat de uitstoot met zo’n 80% verminderen. Als je de trein neemt in plaats van een binnenlandse vlucht, zou dat je uitstoot met zo’n 86% verminderen.

[[Bestand:Emissions modes of travel.png|geen|miniatuur|650x650px|''Kooldioxide-equivalent (CO<sub>2</sub>eq) per passagier per kilometer. Hierbij wordt ook rekening gehouden met het effect van de toegenomen opwarming door de uitstoot van de luchtvaart op grote hoogte. Bron: Our World in Data.<ref name=":10" /> N.B. Binnenlandse vluchten (domestic flights) van minder dan 1000 km scoren hoger dan korte, internationale vluchten. Dat komt doordat start en opstijgen, de meest brandstofintensieve fase, een relatief groot aandeel heeft in de vlucht.'']]

De gegevens zijn afkomstig van een Brits overheidsrapport.<ref>[https://www.gov.uk/government/publications/greenhouse-gas-reporting-conversion-factors-2022 UK Government, Department for Energy Security and Net Zero – Greenhouse gas reporting: conversion factors 2022]</ref> Ze komen goed overeen met cijfers die andere bronnen geven, zoals Terrapass,<ref name=":12">[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref> de Carbon Savings Tool van de Universiteit van Manchester<ref name=":13">[https://carbon.manchester.ac.uk/ Carbon Savings Tool | The University of Manchester]</ref> of de Carbon Emissions Calculator van de ICAO.<ref name=":11">[https://icec.icao.int/calculator Carbon Emissions Calculator | ICAO]</ref>

De uitstoot van vliegreizen wordt vaak gemeten per passagierskilometer, niet per voertuig. Omdat een vliegtuig veel mensen vervoert, wordt de uitstoot verdeeld over meer passagiers, waardoor een vlucht op sommige lange routes gunstiger lijkt dan een autorit in je eentje. Een bron noemt bijvoorbeeld een retourvlucht van New York naar Los Angeles, waarbij de uitstoot per passagier lager is dan wanneer je alleen in een gemiddelde auto rijdt.[1]

=== Waar het niet meer klopt ===

Voor korte ritten is autorijden vaak beter, vooral als er meer dan één persoon in de auto zit. In de samenvatting van de BBC <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-49349566 Climate change: Should you fly, drive or take the train? | BBC]</ref> wordt opgemerkt dat benzine- of dieselauto's in veel gevallen beter presteren dan vliegen, en dat het toevoegen van slechts één extra passagier de balans kan doen doorslaan in het voordeel van autorijden. Elektrische auto's, treinen en bussen kunnen de vergelijking nog verder veranderen.

Mensen horen vaak een vereenvoudigde versie van een meer specifieke uitspraak: “Vliegen kan minder uitstoot veroorzaken dan alleen rijden tijdens sommige lange ritten in een relatief inefficiënte auto.” Dat wordt afgekort tot “vliegen is beter voor het klimaat dan autorijden”, wat misleidend is omdat het geen rekening houdt met het aantal inzittenden en de lengte van de route. Een nauwkeuriger regel is dat alleen rijden in een benzineauto soms slechter is, maar samen rijden of efficiënt rijden vaak beter.

=== Koolstofcompensatie ===
Sommige vliegmaatschappijen bieden CO₂-compensatie aan voor hun vluchten. Je betaalt dan een extra bedrag, dat wordt besteed aan projecten die CO₂-uitstoot vastleggen, door bijvoorbeeld bomen te planten. Uiteindelijk is dit geen oplossing voor het klimaatprobleem: daarvoor moet de CO₂-uitstoot omlaag — en de bewezen meest effectieve maatregel daarvoor is stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen. CO₂-compensatie verlaagt de CO₂-uitstoot niet. Lees meer over CO₂-compensatie.

=== Berekening ===
Om vliegen naar Barcelona te vergelijken met reizen per auto gebruiken we de gegevens van Our World in Data. De afstand rechtstreeks (vliegen) is 1200 km en over de weg 1500 km. Verschillende emissiecalculators leveren vergelijkbare resultaten.<ref name=":12" /><ref name=":13" /><ref name=":11" />

Een enkele reis vliegen produceert 1200 x 151 = 181.200 g = 181 kg CO₂ per passagier.
Alleen reizen in een benzineauto produceert 1500 x 170 = 255.000 g = 255 kg CO₂ per passagier.
Met zijn tweeën reizen in de auto produceert 127,5 kg CO₂ per passagier en is daarmee dan al minder schadelijk dan vliegen. Elektrisch rijden, trein en bus komen daar nog ver onder.

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-24T12:54:34Z

Dick: /* Berekening */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Vliegen is bijna altijd de meest vervuilende vorm van vervoer — zowel wat CO₂-uitstoot betreft als uitstoot van andere schadelijke stoffen — met de grootste impact op het klimaat. Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.
Dit soort beweringen wordt soms gedaan in de media.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====

De site Our World in Data<ref name=":10">[https://ourworldindata.org/travel-carbon-footprint Which form of transport has the smallest carbon footprint? | Our World in Data]</ref> geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komen vliegen en autorijden als verreweg het meest vervuilend naar voren.

De trein is een bijzonder CO₂-arme manier van reizen. Als je voor middellange afstanden de trein neemt in plaats van de auto, zou dat de uitstoot met zo’n 80% verminderen. Als je de trein neemt in plaats van een binnenlandse vlucht, zou dat je uitstoot met zo’n 86% verminderen.

[[Bestand:Emissions modes of travel.png|geen|miniatuur|650x650px|''Kooldioxide-equivalent (CO<sub>2</sub>eq) per passagier per kilometer. Hierbij wordt ook rekening gehouden met het effect van de toegenomen opwarming door de uitstoot van de luchtvaart op grote hoogte. Bron: Our World in Data.<ref name=":10" /> N.B. Binnenlandse vluchten (domestic flights) van minder dan 1000 km scoren hoger dan korte, internationale vluchten. Dat komt doordat start en opstijgen, de meest brandstofintensieve fase, een relatief groot aandeel heeft in de vlucht.'']]

De gegevens zijn afkomstig van een Brits overheidsrapport.<ref>[https://www.gov.uk/government/publications/greenhouse-gas-reporting-conversion-factors-2022 UK Government, Department for Energy Security and Net Zero – Greenhouse gas reporting: conversion factors 2022]</ref> Ze komen goed overeen met cijfers die andere bronnen geven, zoals Terrapass,<ref name=":12">[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref> de Carbon Savings Tool van de Universiteit van Manchester<ref name=":13">[https://carbon.manchester.ac.uk/ Carbon Savings Tool | The University of Manchester]</ref> of de Carbon Emissions Calculator van de ICAO.<ref name=":11">[https://icec.icao.int/calculator Carbon Emissions Calculator | ICAO]</ref>

De uitstoot van vliegreizen wordt vaak gemeten per passagierskilometer, niet per voertuig. Omdat een vliegtuig veel mensen vervoert, wordt de uitstoot verdeeld over meer passagiers, waardoor een vlucht op sommige lange routes gunstiger lijkt dan een autorit in je eentje. Een bron noemt bijvoorbeeld een retourvlucht van New York naar Los Angeles, waarbij de uitstoot per passagier lager is dan wanneer je alleen in een gemiddelde auto rijdt.[1]

=== Waar het niet meer klopt ===

Voor korte ritten is autorijden vaak beter, vooral als er meer dan één persoon in de auto zit. In de samenvatting van de BBC <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-49349566 Climate change: Should you fly, drive or take the train? | BBC]</ref> wordt opgemerkt dat benzine- of dieselauto's in veel gevallen beter presteren dan vliegen, en dat het toevoegen van slechts één extra passagier de balans kan doen doorslaan in het voordeel van autorijden. Elektrische auto's, treinen en bussen kunnen de vergelijking nog verder veranderen.

Mensen horen vaak een vereenvoudigde versie van een meer specifieke uitspraak: “Vliegen kan minder uitstoot veroorzaken dan alleen rijden tijdens sommige lange ritten in een relatief inefficiënte auto.” Dat wordt afgekort tot “vliegen is beter voor het klimaat dan autorijden”, wat misleidend is omdat het geen rekening houdt met het aantal inzittenden en de lengte van de route. Een nauwkeuriger regel is dat alleen rijden in een benzineauto soms slechter is, maar samen rijden of efficiënt rijden vaak beter.

=== Koolstofcompensatie ===
Sommige vliegmaatschappijen bieden CO₂-compensatie aan voor hun vluchten. Je betaalt dan een extra bedrag, dat wordt besteed aan projecten die CO₂-uitstoot vastleggen, door bijvoorbeeld bomen te planten. Uiteindelijk is dit geen oplossing voor het klimaatprobleem: daarvoor moet de CO₂-uitstoot omlaag — en de bewezen meest effectieve maatregel daarvoor is stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen. CO₂-compensatie verlaagt de CO₂-uitstoot niet. Lees meer over CO₂-compensatie.

=== Berekening ===
Om vliegen naar Barcelona te vergelijken met reizen per auto gebruiken we de gegevens van Our World in Data. De afstand rechtstreeks (vliegen) is 1200 km en over de weg 1500 km. Verschillende emissiecalculators leveren vergelijkbare waarden.<ref name=":12" /><ref name=":13" /><ref name=":11" />

Een enkele reis vliegen produceert 1200 x 151 = 181.200 g = 181 kg CO₂ per passagier.
Alleen reizen in een benzineauto produceert 1500 x 170 = 255.000 g = 255 kg CO₂ per passagier.
Met zijn tweeën reizen in de auto produceert 127,5 kg CO₂ per passagier en is daarmee dan al minder schadelijk dan vliegen. Elektrisch rijden, trein en bus komen daar nog ver onder.

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-24T12:53:36Z

Dick: /* Berekening */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Vliegen is bijna altijd de meest vervuilende vorm van vervoer — zowel wat CO₂-uitstoot betreft als uitstoot van andere schadelijke stoffen — met de grootste impact op het klimaat. Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.
Dit soort beweringen wordt soms gedaan in de media.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====

De site Our World in Data<ref name=":10">[https://ourworldindata.org/travel-carbon-footprint Which form of transport has the smallest carbon footprint? | Our World in Data]</ref> geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komen vliegen en autorijden als verreweg het meest vervuilend naar voren.

De trein is een bijzonder CO₂-arme manier van reizen. Als je voor middellange afstanden de trein neemt in plaats van de auto, zou dat de uitstoot met zo’n 80% verminderen. Als je de trein neemt in plaats van een binnenlandse vlucht, zou dat je uitstoot met zo’n 86% verminderen.

[[Bestand:Emissions modes of travel.png|geen|miniatuur|650x650px|''Kooldioxide-equivalent (CO<sub>2</sub>eq) per passagier per kilometer. Hierbij wordt ook rekening gehouden met het effect van de toegenomen opwarming door de uitstoot van de luchtvaart op grote hoogte. Bron: Our World in Data.<ref name=":10" /> N.B. Binnenlandse vluchten (domestic flights) van minder dan 1000 km scoren hoger dan korte, internationale vluchten. Dat komt doordat start en opstijgen, de meest brandstofintensieve fase, een relatief groot aandeel heeft in de vlucht.'']]

De gegevens zijn afkomstig van een Brits overheidsrapport.<ref>[https://www.gov.uk/government/publications/greenhouse-gas-reporting-conversion-factors-2022 UK Government, Department for Energy Security and Net Zero – Greenhouse gas reporting: conversion factors 2022]</ref> Ze komen goed overeen met cijfers die andere bronnen geven, zoals Terrapass,<ref name=":12">[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref> de Carbon Savings Tool van de Universiteit van Manchester<ref>[https://carbon.manchester.ac.uk/ Carbon Savings Tool | The University of Manchester]</ref> of de Carbon Emissions Calculator van de ICAO.<ref name=":11">[https://icec.icao.int/calculator Carbon Emissions Calculator | ICAO]</ref>

De uitstoot van vliegreizen wordt vaak gemeten per passagierskilometer, niet per voertuig. Omdat een vliegtuig veel mensen vervoert, wordt de uitstoot verdeeld over meer passagiers, waardoor een vlucht op sommige lange routes gunstiger lijkt dan een autorit in je eentje. Een bron noemt bijvoorbeeld een retourvlucht van New York naar Los Angeles, waarbij de uitstoot per passagier lager is dan wanneer je alleen in een gemiddelde auto rijdt.[1]

=== Waar het niet meer klopt ===

Voor korte ritten is autorijden vaak beter, vooral als er meer dan één persoon in de auto zit. In de samenvatting van de BBC <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-49349566 Climate change: Should you fly, drive or take the train? | BBC]</ref> wordt opgemerkt dat benzine- of dieselauto's in veel gevallen beter presteren dan vliegen, en dat het toevoegen van slechts één extra passagier de balans kan doen doorslaan in het voordeel van autorijden. Elektrische auto's, treinen en bussen kunnen de vergelijking nog verder veranderen.

Mensen horen vaak een vereenvoudigde versie van een meer specifieke uitspraak: “Vliegen kan minder uitstoot veroorzaken dan alleen rijden tijdens sommige lange ritten in een relatief inefficiënte auto.” Dat wordt afgekort tot “vliegen is beter voor het klimaat dan autorijden”, wat misleidend is omdat het geen rekening houdt met het aantal inzittenden en de lengte van de route. Een nauwkeuriger regel is dat alleen rijden in een benzineauto soms slechter is, maar samen rijden of efficiënt rijden vaak beter.

=== Koolstofcompensatie ===
Sommige vliegmaatschappijen bieden CO₂-compensatie aan voor hun vluchten. Je betaalt dan een extra bedrag, dat wordt besteed aan projecten die CO₂-uitstoot vastleggen, door bijvoorbeeld bomen te planten. Uiteindelijk is dit geen oplossing voor het klimaatprobleem: daarvoor moet de CO₂-uitstoot omlaag — en de bewezen meest effectieve maatregel daarvoor is stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen. CO₂-compensatie verlaagt de CO₂-uitstoot niet. Lees meer over CO₂-compensatie.

=== Berekening ===
Om vliegen naar Barcelona te vergelijken met reizen per auto gebruiken we de gegevens van Our World in Data. De afstand rechtstreeks (vliegen) is 1200 km en over de weg 1500 km. Verschillende emissiecalculators leveren vergelijkbare waarden.<ref name=":12" /><ref name=":11" />

Een enkele reis vliegen produceert 1200 x 151 = 181.200 g = 181 kg CO₂ per passagier.
Alleen reizen in een benzineauto produceert 1500 x 170 = 255.000 g = 255 kg CO₂ per passagier.
Met zijn tweeën reizen in de auto produceert 127,5 kg CO₂ per passagier en is daarmee dan al minder schadelijk dan vliegen. Elektrisch rijden, trein en bus komen daar nog ver onder.

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-24T12:51:59Z

Dick: /* Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Vliegen is bijna altijd de meest vervuilende vorm van vervoer — zowel wat CO₂-uitstoot betreft als uitstoot van andere schadelijke stoffen — met de grootste impact op het klimaat. Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.
Dit soort beweringen wordt soms gedaan in de media.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====

De site Our World in Data<ref name=":10">[https://ourworldindata.org/travel-carbon-footprint Which form of transport has the smallest carbon footprint? | Our World in Data]</ref> geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komen vliegen en autorijden als verreweg het meest vervuilend naar voren.

De trein is een bijzonder CO₂-arme manier van reizen. Als je voor middellange afstanden de trein neemt in plaats van de auto, zou dat de uitstoot met zo’n 80% verminderen. Als je de trein neemt in plaats van een binnenlandse vlucht, zou dat je uitstoot met zo’n 86% verminderen.

[[Bestand:Emissions modes of travel.png|geen|miniatuur|650x650px|''Kooldioxide-equivalent (CO<sub>2</sub>eq) per passagier per kilometer. Hierbij wordt ook rekening gehouden met het effect van de toegenomen opwarming door de uitstoot van de luchtvaart op grote hoogte. Bron: Our World in Data.<ref name=":10" /> N.B. Binnenlandse vluchten (domestic flights) van minder dan 1000 km scoren hoger dan korte, internationale vluchten. Dat komt doordat start en opstijgen, de meest brandstofintensieve fase, een relatief groot aandeel heeft in de vlucht.'']]

De gegevens zijn afkomstig van een Brits overheidsrapport.<ref>[https://www.gov.uk/government/publications/greenhouse-gas-reporting-conversion-factors-2022 UK Government, Department for Energy Security and Net Zero – Greenhouse gas reporting: conversion factors 2022]</ref> Ze komen goed overeen met cijfers die andere bronnen geven, zoals Terrapass,<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref> de Carbon Savings Tool van de Universiteit van Manchester<ref>[https://carbon.manchester.ac.uk/ Carbon Savings Tool | The University of Manchester]</ref> of de Carbon Emissions Calculator van de ICAO.<ref name=":11">[https://icec.icao.int/calculator Carbon Emissions Calculator | ICAO]</ref>

De uitstoot van vliegreizen wordt vaak gemeten per passagierskilometer, niet per voertuig. Omdat een vliegtuig veel mensen vervoert, wordt de uitstoot verdeeld over meer passagiers, waardoor een vlucht op sommige lange routes gunstiger lijkt dan een autorit in je eentje. Een bron noemt bijvoorbeeld een retourvlucht van New York naar Los Angeles, waarbij de uitstoot per passagier lager is dan wanneer je alleen in een gemiddelde auto rijdt.[1]

=== Waar het niet meer klopt ===

Voor korte ritten is autorijden vaak beter, vooral als er meer dan één persoon in de auto zit. In de samenvatting van de BBC <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-49349566 Climate change: Should you fly, drive or take the train? | BBC]</ref> wordt opgemerkt dat benzine- of dieselauto's in veel gevallen beter presteren dan vliegen, en dat het toevoegen van slechts één extra passagier de balans kan doen doorslaan in het voordeel van autorijden. Elektrische auto's, treinen en bussen kunnen de vergelijking nog verder veranderen.

Mensen horen vaak een vereenvoudigde versie van een meer specifieke uitspraak: “Vliegen kan minder uitstoot veroorzaken dan alleen rijden tijdens sommige lange ritten in een relatief inefficiënte auto.” Dat wordt afgekort tot “vliegen is beter voor het klimaat dan autorijden”, wat misleidend is omdat het geen rekening houdt met het aantal inzittenden en de lengte van de route. Een nauwkeuriger regel is dat alleen rijden in een benzineauto soms slechter is, maar samen rijden of efficiënt rijden vaak beter.

=== Koolstofcompensatie ===
Sommige vliegmaatschappijen bieden CO₂-compensatie aan voor hun vluchten. Je betaalt dan een extra bedrag, dat wordt besteed aan projecten die CO₂-uitstoot vastleggen, door bijvoorbeeld bomen te planten. Uiteindelijk is dit geen oplossing voor het klimaatprobleem: daarvoor moet de CO₂-uitstoot omlaag — en de bewezen meest effectieve maatregel daarvoor is stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen. CO₂-compensatie verlaagt de CO₂-uitstoot niet. Lees meer over CO₂-compensatie.

=== Berekening ===
Om vliegen naar Barcelona te vergelijken met reizen per auto gebruiken we de gegevens van Our World in Data. De afstand rechtstreeks (vliegen) is 1200 km en over de weg 1500 km. Verschillende emissiecalculators leveren vergelijkbare waarden.<ref name=":11" />

Een enkele reis vliegen produceert 1200 x 151 = 181.200 g = 181 kg CO₂ per passagier.
Alleen reizen in een benzineauto produceert 1500 x 170 = 255.000 g = 255 kg CO₂ per passagier.
Met zijn tweeën reizen in de auto produceert 127,5 kg CO₂ per passagier en is daarmee dan al minder schadelijk dan vliegen. Elektrisch rijden, trein en bus komen daar nog ver onder.

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-24T12:49:42Z

Dick: /* Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Vliegen is bijna altijd de meest vervuilende vorm van vervoer — zowel wat CO₂-uitstoot betreft als uitstoot van andere schadelijke stoffen — met de grootste impact op het klimaat. Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.
Dit soort beweringen wordt soms gedaan in de media.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====

De site Our World in Data<ref name=":10">[https://ourworldindata.org/travel-carbon-footprint Which form of transport has the smallest carbon footprint? | Our World in Data]</ref> geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komen vliegen en autorijden als verreweg het meest vervuilend naar voren.

De trein is een bijzonder CO₂-arme manier van reizen. Als je voor middellange afstanden de trein neemt in plaats van de auto, zou dat de uitstoot met zo’n 80% verminderen. Als je de trein neemt in plaats van een binnenlandse vlucht, zou dat je uitstoot met zo’n 86% verminderen.

[[Bestand:Emissions modes of travel.png|geen|miniatuur|650x650px|''Kooldioxide-equivalent (CO<sub>2</sub>eq) per passagier per kilometer. Hierbij wordt ook rekening gehouden met het effect van de toegenomen opwarming door de uitstoot van de luchtvaart op grote hoogte. Bron: Our World in Data.<ref name=":10" /> N.B. Binnenlandse vluchten (domestic flights) van minder dan 1000 km scoren hoger dan korte, internationale vluchten. Dat komt doordat start en opstijgen, de meest brandstofintensieve fase, een relatief groot aandeel heeft in de vlucht.'']]

De gegevens zijn afkomstig van een Brits overheidsrapport.<ref>[https://www.gov.uk/government/publications/greenhouse-gas-reporting-conversion-factors-2022 UK Government, Department for Energy Security and Net Zero – Greenhouse gas reporting: conversion factors 2022]</ref> Ze komen goed overeen met cijfers die andere bronnen geven, zoals Terrapass,<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref> de Carbon Savings Tool van de Universiteit van Manchester<ref>[https://carbon.manchester.ac.uk/ Carbon Savings Tool | The University of Manchester]</ref> of de Carbon Emissions Calculator van de ICAO.<ref>[https://icec.icao.int/calculator Carbon Emissions Calculator | ICAO]</ref>

De uitstoot van vliegreizen wordt vaak gemeten per passagierskilometer, niet per voertuig. Omdat een vliegtuig veel mensen vervoert, wordt de uitstoot verdeeld over meer passagiers, waardoor een vlucht op sommige lange routes gunstiger lijkt dan een autorit in je eentje. Een bron noemt bijvoorbeeld een retourvlucht van New York naar Los Angeles, waarbij de uitstoot per passagier lager is dan wanneer je alleen in een gemiddelde auto rijdt.[1]

=== Waar het niet meer klopt ===

Voor korte ritten is autorijden vaak beter, vooral als er meer dan één persoon in de auto zit. In de samenvatting van de BBC <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-49349566 Climate change: Should you fly, drive or take the train? | BBC]</ref> wordt opgemerkt dat benzine- of dieselauto's in veel gevallen beter presteren dan vliegen, en dat het toevoegen van slechts één extra passagier de balans kan doen doorslaan in het voordeel van autorijden. Elektrische auto's, treinen en bussen kunnen de vergelijking nog verder veranderen.

Mensen horen vaak een vereenvoudigde versie van een meer specifieke uitspraak: “Vliegen kan minder uitstoot veroorzaken dan alleen rijden tijdens sommige lange ritten in een relatief inefficiënte auto.” Dat wordt afgekort tot “vliegen is beter voor het klimaat dan autorijden”, wat misleidend is omdat het geen rekening houdt met het aantal inzittenden en de lengte van de route. Een nauwkeuriger regel is dat alleen rijden in een benzineauto soms slechter is, maar samen rijden of efficiënt rijden vaak beter.

=== Koolstofcompensatie ===
Sommige vliegmaatschappijen bieden CO₂-compensatie aan voor hun vluchten. Je betaalt dan een extra bedrag, dat wordt besteed aan projecten die CO₂-uitstoot vastleggen, door bijvoorbeeld bomen te planten. Uiteindelijk is dit geen oplossing voor het klimaatprobleem: daarvoor moet de CO₂-uitstoot omlaag — en de bewezen meest effectieve maatregel daarvoor is stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen. CO₂-compensatie verlaagt de CO₂-uitstoot niet. Lees meer over CO₂-compensatie.

=== Berekening ===
Om vliegen naar Barcelona te vergelijken met reizen per auto gebruiken we de gegevens van Our World in Data. De afstand rechtstreeks (vliegen) is 1200 km en over de weg 1500 km. Verschillende emissiecalculators leveren vergelijkbare waarden.

Een enkele reis vliegen produceert 1200 x 151 = 181.200 g = 181 kg CO₂ per passagier.
Alleen reizen in een benzineauto produceert 1500 x 170 = 255.000 g = 255 kg CO₂ per passagier.
Met zijn tweeën reizen in de auto produceert 127,5 kg CO₂ per passagier en is daarmee dan al minder schadelijk dan vliegen. Elektrisch rijden, trein en bus komen daar nog ver onder.

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-24T12:14:35Z

Dick: /* Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Vliegen is bijna altijd de meest vervuilende vorm van vervoer — zowel wat CO₂-uitstoot betreft als uitstoot van andere schadelijke stoffen — met de grootste impact op het klimaat. Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.
Dit soort beweringen wordt soms gedaan in de media.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====

De site Our World in Data<ref name=":10">[https://ourworldindata.org/travel-carbon-footprint Which form of transport has the smallest carbon footprint? | Our World in Data]</ref> geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komen vliegen en autorijden als verreweg het meest vervuilend naar voren.

De trein is een bijzonder CO₂-arme manier van reizen. Als je voor middellange afstanden de trein neemt in plaats van de auto, zou dat de uitstoot met zo’n 80% verminderen. Als je de trein neemt in plaats van een binnenlandse vlucht, zou dat je uitstoot met zo’n 86% verminderen.

[[Bestand:Emissions modes of travel.png|geen|miniatuur|650x650px|''Kooldioxide-equivalent (CO<sub>2</sub>eq) per passagier per kilometer. Hierbij wordt ook rekening gehouden met het effect van de toegenomen opwarming door de uitstoot van de luchtvaart op grote hoogte. Bron: Our World in Data.<ref name=":10" /> N.B. Binnenlandse vluchten (domestic flights) van minder dan 1000 km scoren hoger dan korte, internationale vluchten. Dat komt doordat start en opstijgen, de meest brandstofintensieve fase, een relatief groot aandeel heeft in de vlucht.'']]

De gegevens zijn afkomstig van een Brits overheidsrapport.<ref>[https://www.gov.uk/government/publications/greenhouse-gas-reporting-conversion-factors-2022 UK Government, Department for Energy Security and Net Zero – Greenhouse gas reporting: conversion factors 2022]</ref> Ze komen goed overeen met cijfers die andere bronnen geven, zoals Terrapass,<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref> de Carbon Savings Tool van de Universiteit van Manchester<ref>[https://carbon.manchester.ac.uk/ Carbon Savings Tool | The University of Manchester]</ref> of de Carbon Emissions Calculator van de ICAO.<ref>[https://icec.icao.int/calculator Carbon Emissions Calculator | ICAO]</ref>

De uitstoot van vliegreizen wordt vaak gemeten per passagierskilometer, niet per voertuig. Omdat een vliegtuig veel mensen vervoert, wordt de uitstoot verdeeld over meer passagiers, waardoor een vlucht op sommige lange routes gunstiger lijkt dan een autorit in je eentje. Een bron noemt bijvoorbeeld een retourvlucht van New York naar Los Angeles, waarbij de uitstoot per passagier lager is dan wanneer je alleen in een gemiddelde auto rijdt.[1]

=== Waar het niet meer klopt ===

Voor korte ritten is autorijden vaak beter, vooral als er meer dan één persoon in de auto zit. In de samenvatting van de BBC <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-49349566 Climate change: Should you fly, drive or take the train? | BBC]</ref> wordt opgemerkt dat benzine- of dieselauto's in veel gevallen beter presteren dan vliegen, en dat het toevoegen van slechts één extra passagier de balans kan doen doorslaan in het voordeel van autorijden. Elektrische auto's, treinen en bussen kunnen de vergelijking nog verder veranderen.

Mensen horen vaak een vereenvoudigde versie van een meer specifieke uitspraak: “Vliegen kan minder uitstoot veroorzaken dan alleen rijden tijdens sommige lange ritten in een relatief inefficiënte auto.” Dat wordt afgekort tot “vliegen is beter voor het klimaat dan autorijden”, wat misleidend is omdat het geen rekening houdt met het aantal inzittenden en de lengte van de route. Een nauwkeuriger regel is dat alleen rijden in een benzineauto soms slechter is, maar samen rijden of efficiënt rijden vaak beter.

=== Koolstofcompensatie ===
Sommige vliegmaatschappijen bieden CO₂-compensatie aan voor hun vluchten. Je betaalt dan een extra bedrag, dat wordt besteed aan projecten die CO₂-uitstoot vastleggen, door bijvoorbeeld bomen te planten. Uiteindelijk is dit geen oplossing voor het klimaatprobleem: daarvoor moet de CO₂-uitstoot omlaag — en de bewezen meest effectieve maatregel daarvoor is stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen. CO₂-compensatie verlaagt de CO₂-uitstoot niet. Lees meer over CO₂-compensatie.

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-24T12:00:27Z

Dick: /* De wetenschap zegt */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Vliegen is bijna altijd de meest vervuilende vorm van vervoer — zowel wat CO -uitstoot betreft als uitstoot van andere stoffen — met de grootste impact op het klimaat. Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.

Dit soort beweringen kom je wel eens tegen in de media.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====

De site Our World in Data<ref name=":10">[https://ourworldindata.org/travel-carbon-footprint Which form of transport has the smallest carbon footprint? | Our World in Data]</ref> geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komen vliegen en autorijden als verreweg het meest vervuilend naar voren.

De trein is een bijzonder CO₂-arme manier van reizen. Als je voor middellange afstanden de trein neemt in plaats van de auto, zou dat de uitstoot met zo’n 80% verminderen. Als je de trein neemt in plaats van een binnenlandse vlucht, zou dat je uitstoot met zo’n 86% verminderen.

[[Bestand:Emissions modes of travel.png|geen|miniatuur|650x650px|''Kooldioxide-equivalent (CO<sub>2</sub>eq) per passagier per kilometer. Hierbij wordt ook rekening gehouden met het effect van de toegenomen opwarming door de uitstoot van de luchtvaart op grote hoogte. Bron: Our World in Data.<ref name=":10" /> N.B. Binnenlandse vluchten (domestic flights) van minder dan 1000 km scoren hoger dan korte, internationale vluchten. Dat komt doordat start en opstijgen, de meest brandstofintensieve fase, een relatief groot aandeel heeft in de vlucht.'']]
De gegevens zijn afkomstig van een Brits overheidsrapport.<ref>[https://www.gov.uk/government/publications/greenhouse-gas-reporting-conversion-factors-2022 UK Government, Department for Energy Security and Net Zero – Greenhouse gas reporting: conversion factors 2022]</ref> Ze komen goed overeen met cijfers die andere bronnen geven, zoals Terrapass,<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref> de Carbon Savings Tool van de Universiteit van Manchester<ref>[https://carbon.manchester.ac.uk/ Carbon Savings Tool | The University of Manchester]</ref> of de Carbon Emissions Calculator van de ICAO.<ref>[https://icec.icao.int/calculator Carbon Emissions Calculator | ICAO]</ref>

De uitstoot van vliegreizen wordt vaak gemeten per passagiersmijl, niet per voertuig. Omdat een vliegtuig veel mensen vervoert, wordt de uitstoot verdeeld over meer passagiers, waardoor een vlucht op sommige lange routes gunstiger lijkt dan een autorit in je eentje. Een bron noemt bijvoorbeeld een retourvlucht van New York naar Los Angeles, waarbij de uitstoot per passagier lager is dan wanneer je alleen in een gemiddelde auto rijdt.[1]

=== Waar het niet meer klopt ===

Voor korte ritten is autorijden vaak beter, vooral als er meer dan één persoon in de auto zit. In de samenvatting van de BBC wordt opgemerkt dat benzine- of dieselauto's in veel gevallen beter presteren dan vliegen, en dat het toevoegen van slechts één extra passagier de balans kan doen doorslaan in het voordeel van autorijden. Elektrische auto's, treinen en bussen kunnen de vergelijking nog verder veranderen.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-49349566 Climate change: Should you fly, drive or take the train? | BBC]</ref>

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-23T13:56:29Z

Dick: /* Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.

</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.

Dit soort beweringen kom je wel eens tegen in de media.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====

De site Our World in Data<ref name=":10">[https://ourworldindata.org/travel-carbon-footprint Which form of transport has the smallest carbon footprint? | Our World in Data]</ref> geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komen vliegen en autorijden als verreweg het meest vervuilend naar voren.

De trein is een bijzonder CO₂-arme manier van reizen. Als je voor middellange afstanden de trein neemt in plaats van de auto, zou dat de uitstoot met zo’n 80% verminderen. Als je de trein neemt in plaats van een binnenlandse vlucht, zou dat je uitstoot met zo’n 86% verminderen.

[[Bestand:Emissions modes of travel.png|geen|miniatuur|650x650px|''Kooldioxide-equivalent (CO<sub>2</sub>eq) per passagier per kilometer. Hierbij wordt ook rekening gehouden met het effect van de toegenomen opwarming door de uitstoot van de luchtvaart op grote hoogte. Bron: Our World in Data.<ref name=":10" /> N.B. Binnenlandse vluchten (domestic flights) van minder dan 1000 km scoren hoger dan korte, internationale vluchten. Dat komt doordat start en opstijgen, de meest brandstofintensieve fase, een relatief groot aandeel heeft in de vlucht.'']]
De gegevens zijn afkomstig van een Brits overheidsrapport.<ref>[https://www.gov.uk/government/publications/greenhouse-gas-reporting-conversion-factors-2022 UK Government, Department for Energy Security and Net Zero – Greenhouse gas reporting: conversion factors 2022]</ref> Ze komen goed overeen met cijfers die andere bronnen geven, zoals Terrapass,<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref> de Carbon Savings Tool van de Universiteit van Manchester<ref>[https://carbon.manchester.ac.uk/ Carbon Savings Tool | The University of Manchester]</ref> of de Carbon Emissions Calculator van de ICAO.<ref>[https://icec.icao.int/calculator Carbon Emissions Calculator | ICAO]</ref>

De uitstoot van vliegreizen wordt vaak gemeten per passagiersmijl, niet per voertuig. Omdat een vliegtuig veel mensen vervoert, wordt de uitstoot verdeeld over meer passagiers, waardoor een vlucht op sommige lange routes gunstiger lijkt dan een autorit in je eentje. Een bron noemt bijvoorbeeld een retourvlucht van New York naar Los Angeles, waarbij de uitstoot per passagier lager is dan wanneer je alleen in een gemiddelde auto rijdt.[1]

=== Waar het niet meer klopt ===

Voor korte ritten is autorijden vaak beter, vooral als er meer dan één persoon in de auto zit. In de samenvatting van de BBC wordt opgemerkt dat benzine- of dieselauto's in veel gevallen beter presteren dan vliegen, en dat het toevoegen van slechts één extra passagier de balans kan doen doorslaan in het voordeel van autorijden. Elektrische auto's, treinen en bussen kunnen de vergelijking nog verder veranderen.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-49349566 Climate change: Should you fly, drive or take the train? | BBC]</ref>

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-23T13:16:34Z

Dick: /* Meer feiten en uitleg */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.

</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.

Dit soort beweringen kom je wel eens tegen in de media.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====

De site Our World in Data<ref name=":10">[https://ourworldindata.org/travel-carbon-footprint Which form of transport has the smallest carbon footprint? | Our World in Data]</ref> geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komt vliegen als verrweg het meest vervuilend naar voren.

[[Bestand:Emissions modes of travel.png|geen|miniatuur|650x650px|''Kooldioxide-equivalent (CO<sub>2</sub>eq) per passagier per kilometer. Bron: Our World in Data.''<ref name=":10" /> ]]

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-23T13:15:03Z

Dick: /* Meer feiten en uitleg */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.

</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.

Dit soort beweringen kom je wel eens tegen in de media.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====

De site Our World in Data<ref>[https://ourworldindata.org/travel-carbon-footprint Which form of transport has the smallest carbon footprint? | Our World in Data]</ref> geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komt vliegen als verrweg het meest vervuilend naar voren.

[[Bestand:Emissions modes of travel.png|geen|miniatuur|650x650px|''Kooldioxide-equivalent (CO<sub>2</sub>eq) per passagier per kilometer. Bron:'' ]]

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-23T13:12:38Z

Dick: /* Vliegen naar Barcelona is beter voor het klimaat dan met de auto reizen */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is vliegen naar Barcelona beter voor het klimaat dan met de auto reizen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.

</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.

Dit soort beweringen kom je wel eens tegen in de media.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
[[Bestand:Emissions modes of travel.png|geen|miniatuur|650x650px|''Kooldioxide-equivalent (CO<sub>2</sub>eq) per passagier per kilometer. Bron:'' ]]
De site Our World in Data<ref>https://ourworldindata.org/travel-carbon-footprint</ref> geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komt vliegen als verrweg het meest vervuilend naar voren.

Bestand:Emissions modes of travel.png

2026-06-23T13:06:24Z

Dick:

Our World in Data

Desinformatie debunken en 'prebunken'

2026-06-23T12:59:54Z

Dick: /* Smelt de klimaatwetenschap? */

<div id="BackToTop" class="noprint" style="background-color:#DDEFDD; position:fixed;
bottom:32px; left:2%; z-index:9999; padding:0; margin:0;"><span style="color:blue;
font-size:18pt; font-face:verdana,sans-serif; border:0.2em outset #ceebf7;
padding:0.1em; font-weight:bolder; -moz-border-radius:8px; ">
[[#top| Top ^]]</span></div>

= '''In het kort''' =

{| class="wikitable" <span style="font-size:18pt"; cellpadding="10">
|Er bestaat allerlei misinformatie en desinformatie over klimaatverandering. Dat is een grote bedreiging, want het ondermijnt de steun voor doeltreffende maatregelen tegen de opwarming en heeft invloed op de keuze die mensen maken bij verkiezingen. Daarom is het heel belangrijk dat wetenschappers en klimaatactivisten de mythen ontkrachten.</span>
|}

= <span style="color:#008000"> '''Eenvoudig uitgelegd''' </span> =
<div style="background:#F0FFF0">
=== Belangrijke termen ===
Over klimaatverandering wordt veel verkeerde informatie verspreid. Soms per ongeluk, maar in veel gevallen ook expres, vaak om klimaatwetenschap of -beleid te ondermijnen. Er zijn een aantal termen te onderscheiden:
*Klimaatontkenning: Het ontkennen van het bestaan of de ernst van klimaatverandering.
*Klimaatscepticisme: Twijfel zaaien over de oorzaken of gevolgen van klimaatverandering, vaak zonder wetenschappelijke basis.
*Misinformatie: Onjuiste informatie verspreid zonder kwade intentie.
*Desinformatie: Onjuiste informatie bewust verspreid om te misleiden.
*Fake news: Valse of misleidende informatie die vaak wordt gepresenteerd als legitiem nieuws.

=== Vormen van ontkenning ===
Klimaatontkennende informatie is vaak geen incident, maar een georganiseerde strategie van bijvoorbeeld denktanks of andere belangenverenigingen om de steun voor klimaatbeleid te ondermijnen. Daarin zijn patronen te herkennen en worden vaak dezelfde (foutieve) argumenten gebruikt:
*''De 5 categorieën van bewuste klimaatontkenning''
**Ontkenning van de opwarming: Beweer dat de aarde niet opwarmt.
**Ontkenning van menselijke invloed: Beweer dat klimaatverandering niet door menselijke activiteiten komt.
**Ontkenning van consensus: Ontken dat er brede wetenschappelijke overeenstemming is over klimaatverandering.
**Ontkenning van de ernst: Minimaliseer de gevolgen van klimaatverandering.
**Ontkenning van oplossingen: Beweer dat er niets gedaan kan worden of dat oplossingen niet effectief zijn.
*''Daarnaast zijn er 15 veelgebruikte argumenten'' die vaak door tegenstanders van klimaatbeleid of klimaatontkenners worden gebruikt (zie [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|15 patronen van klimaatontkenning]]). Deze vallen onder twee categorieën:
**Old denial / Oude ontkenning: Directe ontkenning van feiten, zoals "Het klimaat verandert niet".
**New denial / Nieuwe vormen van ontkenning: Subtielere vormen, zoals het benadrukken van onzekerheden of economische bezwaren.
</div>

== Bronvermelding ==
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/ Skeptical Science]</ref> Veel van de cartoons staan ook in het boek ''Cranky Uncle vs Climate Change'' van John Cook.<ref>[https://crankyuncle.com/book/ CRANKY UNCLE vs. CLIMATE CHANGE: How to Understand and Respond to Climate Deniers | Skeptical Science]</ref> De vertalingen van de cartoons in het Nederlands zijn van Nienke de Haan.

Cranky Uncle vs Climate Change gebruikt cartoons, klimaatwetenschap en kritisch denken om klimaatontkenning en misinformatie begrijpelijk te maken. Het boek is gebaseerd op psychologisch onderzoek naar het weerleggen van misinformatie en kiest een creatieve aanpak, waarbij cartoons en visuele analogieën worden gebruikt om de wetenschap boeiend en toegankelijk te maken voor lezers. Het boek is geschreven en getekend door John Cook, een voormalig cartoonist die nu onderzoek doet naar klimaatcommunicatie aan de Monash University. Cranky Uncle vs. Climate Change werd op 25 februari 2020 gepubliceerd door Kensington Books. Meld je aan voor het laatste Cranky Uncle nieuws op [https://Crankyuncle.com crankyuncle.com].

[[Bestand:Sceptici.jpg|gecentreerd|miniatuur|450x450px|''John Cook, Skeptical Science.'']]<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Klimaatontkenning, klimaatscepticisme =
'''Klimaatontkenning (climate denial) is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.'''

Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.

Klimaatscepticisme, en misinformatie in het algemeen, vormt een regelrechte bedreiging voor de democratie, volgens een commentaar in Nature in 2024.<ref>[https://www.nature.com/articles/d41586-024-01587-3 Misinformation poses a bigger threat to democracy than you might think | Nature]</ref> De auteurs zeggen: "In het huidige gepolariseerde politieke klimaat worden onderzoekers die onwaarheden bestrijden aangevallen en bestempeld als niet-gekozen arbiters van de waarheid. Maar de strijd tegen desinformatie is gerechtvaardigd, noodzakelijk en dringend nodig."

=== Klimaatleugens strafbaar maken ===
Klimaatmisinformatie verandert crisis in catastrofe, schrijft een rapport van het International Panel on the Information Environment (IPIE), een systematische review van 300 studies.<ref>[https://www.ipie.info/research/sr2025-1 Information Integrity about Climate Science: A Systematic Review | International Panel on the Information Environment (IPIE)]</ref> De onderzoekers ontdekten dat klimaatontkenning is geëvolueerd tot campagnes die gericht zijn op het in diskrediet brengen van oplossingen, zoals de valse beweringen dat hernieuwbare energie de oorzaak was van de recente grootschalige stroomuitval in Spanje, begin 2025.

Online bots en trollen spelen een grote rol bij het verspreiden van valse verhalen, vooral over het klimaat. De experts zeggen ook dat politieke leiders, ambtenaren en regelgevende instanties steeds vaker het doelwit worden om klimaatmaatregelen te vertragen.

Een samenvatting in The Guardian:<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/19/climate-misinformation-turning-crisis-into-catastrophe-ipie-report Climate misinformation turning crisis into catastrophe, report says | The Guardian]</ref>

Het rapport gaat over klimaatdesinformatie, dat wil zeggen het opzettelijk of onopzettelijk verspreiden van valse informatie over het klimaat. Dit is een groeiende zorg. Elisa Morgera, speciaal rapporteur van de VN voor mensenrechten en klimaatverandering, zegt dat desinformatie en [[Wondermiddelen#Greenwashing|greenwashing]]<ref>Greenwashing is het vervalsen of overdrijven van de groene eigenschappen van een product, dienst of merk.</ref> <ref>[https://greenwash.com/ Greenwash | The Changing Markets Foundation]</ref> door de fossiele brandstofindustrie strafbaar moeten worden gesteld.

"Het is een groot probleem", aldus Dr. Klaus Jensen van de Universiteit van Kopenhagen, die medeverantwoordelijk was voor het IPIE-rapport. "Als we niet over de juiste informatie beschikken, hoe kunnen we dan stemmen voor de juiste doelen en politici, en hoe kunnen politici de duidelijke feiten vertalen naar de nodige maatregelen? Helaas denk ik dat de slechte actoren nog steeds zeer actief zijn en op dit moment waarschijnlijk de overhand hebben."

Jensen voegde hieraan toe: "We hebben ongeveer vijf jaar om de uitstoot te halveren en tot 2050 om koolstofneutraal te worden. Zonder de juiste informatie gaan we dat niet redden. Het is dus mogelijk dat de klimaatcrisis uitmondt in een klimaatramp, tenzij we het probleem van de integriteit van klimaatinformatie aanpakken."

De verkeerde informatie varieert van industrie die fossiel gas promoot als een 'koolstofarme brandstof' tot bizarre complottheorieën, zoals dat bosbranden in Zuid-Californië door ambtenaren zouden zijn gepland om tunnels voor kinderhandel te vernietigen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Dubieuze publicaties ===
Om hun argumenten legitimiteit te verlenen, zoeken klimaatsceptici soms hun toevlucht tot wetenschappelijke tijdschriften die het minder nauw nemen met normen van wetenschappelijke integriteit. Het gaat daarbij vaak om tijdschriften met zeer korte doorlooptijden (acceptatie binnen enkele dagen). Redactieraden bevatten namen die niet te verifiëren zijn of vermelden wetenschappers zonder hun toestemming. Ze hebben vaak een lage of geen indexering in gevestigde databases ([https://clarivate.com/academia-government/scientific-and-academic-research/research-discovery-and-referencing/web-of-science/ Web of Science], [https://www.scopus.com/sources.uri Scopus], [https://doaj.org/ DOAJ]).

Deze praktijk wordt ''predatory publishing'' (roofzuchtige publicaties) genoemd. Het is een uitbuitend en frauduleus academisch publicatiemodel waarbij tijdschriften of uitgevers hun eigen financiële of reputatievoordeel boven de vooruitgang van de wetenschap stellen. Het wordt gekenmerkt door misleidende of valse informatie over redactionele praktijken, een afwijking van standaard peer-reviewprocedures, een gebrek aan transparantie en het gebruik van agressieve of dwingende wervingstactieken om auteurs aan te trekken.

Roofzuchtige uitgevers maken vaak misbruik van de druk op onderzoekers om te publiceren, waardoor de integriteit en geloofwaardigheid van wetenschappelijke communicatie wordt ondermijnd. Sommige auteurs — met name klimaatsceptici — zijn zich er mogelijk van bewust dat het tijdschrift van slechte kwaliteit of zelfs frauduleus is, maar publiceren er toch in.

De Amerikaanse bibliothecaris Jeffrey Beall publiceerde in 2008 een regelmatig bijgewerkte lijst van wat hij omschreef als "potentiële, mogelijke of waarschijnlijke roofzuchtige wetenschappelijke open access-uitgevers", de bekende Beall's List.<ref>[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Jeffrey_Beall Jeffrey Beall | Wikipedia]</ref> In 2017 werd hij gedwongen de lijst offline te halen. Sindsdien wordt Beall's List bijgehouden door een postdoc in Europa, die er om veiligheidsredenen de voorkeur aan geeft anoniem te blijven.<ref>[https://beallslist.net/ Beall's List]</ref>

Bij het beoordelen van publicaties die ingaan tegen de consensus over klimaatverandering is het verstandig Beall's List te raadplegen.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie ===
[[Bestand:Cranky Uncle.jpg|rechts|kaderloos|184x184px]]
Foutieve informatie wordt onder twee noemers geschaard: misinformatie en desinformatie. Misinformatie refereert naar het ''onbedoeld'' (wijd)verspreiden van verkeerde informatie over bijvoorbeeld het klimaat, bijv. doordat iemand te weinig kennis heeft om foute informatie te herkennen.<ref>[https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736 Misinformation, Disinformation, and Fake News: Lessons from an Interdisciplinary, Systematic Literature Review | Annals of the International Communication Association]</ref> Desinformatie daarentegen gaat over het ''bewust'' verspreiden van foutieve of verzonnen informatie. Dit verschilt van de bekende term "fake news" in de zin dat fake news specifiek gaat om het brengen van meer spectaculaire, foutieve, informatie onder de noemer "nieuws".<ref>[https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5 Fake news, disinformation and misinformation in social media: a review | Social Network Analysis and Mining]</ref>[[Bestand:PLOKS.jpg|miniatuur|''De Nederlandstalige versie van de poster PLURV van Skeptical Science en de Duitse site Kimafakten.de.''<ref name=":8">[https://www.klimafakten.de/kommunikation/alle-uebersetzungen-unseres-grossen-plurv-infoposters-zu-desinformations-strategien Alle Übersetzungen unseres großen PLURV-Infoposters zu Desinformations-Strategien | Klimafakten.de]</ref>]]Het ontwikkelen van oplossingen om desinformatie tegen te gaan is belangrijker dan ooit in dit ''post-truth'' tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is jezelf er tegen "vaccineren": voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren. Daarnaast is het benadrukken van de wetenschappelijke consensus omtrent klimaat belangrijk. Juist het geloof in het bestaan van die wetenschappelijke consensus is waardevol, omdat die kan dienen als de brug ("''gateway belief")'' naar meer geloof in dat opwarming van de aarde waar is, veroorzaakt wordt door mensen en dat er actie ondernomen moet worden.<ref>[http://www.climatechangecommunication.org/all/consensus-handbook/ The Consensus Handbook | Skeptical Science]</ref>

In het Cranky Uncle-spel<ref>[https://crankyuncle.com/ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science]</ref> worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot 'cherrypicking' en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.

Voor gebruik op scholen bevelen we de poster [https://www.klimafakten.de/sites/default/files/downloads/ploks-klimafaktendebasiscursusdesinformatiea3web.pdf PLOKS – Basiscursus Desinformatie] aan.<ref>[https://skepticalscience.com/FLICC-poster-downloads-and-translations.html The FLICC-Poster - Downloads and Translations | Skeptical Science]</ref> Die bestaat ook in andere talen, o.a. Engels, Duits en Frans.<ref name=":8" />
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Taxonomie van klimaatontkenning ===
Een omvangrijke analyse van 20 jaar aan publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning op.<ref name=":0">[https://www.nature.com/articles/s41598-021-01714-4 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports]</ref> Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die daar worden gebruikt, zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke klimaat-sceptische beweringen.[[Bestand:Taxonomy sceptic claims.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Taxonomie van beweringen door klimaatontkenners.''<ref name=":0" />]]
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten laten zien. De grootste uitdaging voor iemand die desinformatie over klimaatverandering verspreidt, is de overweldigende wetenschappelijke consensus onder klimaatexperts over de vijf hoofdconclusies van klimaatwetenschap. De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.<ref>[https://skepticalscience.com/argument.php?f=taxonomy Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science]</ref>

==== De toepassing van desinformatie ====

Desinformatie, in de vorm van de hierboven beschreven frames, wordt vaak gebruikt in combinatie met verschillende activiteiten om politiek en beleid te beinvloeden (zogeheten ''Corporate Political Activities''). Het doel is doorgaans om direct (bijvoorbeeld door lobbyen) of indirect (bijvoorbeeld door publieke opinie te beïnvloeden) voor bedrijven onwenselijk beleid tegen te houden. Uitgebreid onderzoek naar de voedingsindustrie heeft geleid tot een taxonomie opgesteld van deze activiteiten.<ref name=":9">[https://www.ijhpm.com/article_4440.html Corporate Political Activity: Taxonomies and Model of Corporate Influence on Public Policy | International Journal of Health Policy and Management (IJHPM)]</ref> Zie de tabel.
[[Bestand:Tabel 1.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: International Journal of Health Policy and Management.''<ref name=":9" />]]

Hoewel het oorspronkelijke onderzoek over gezondheidsbeleid ging, kunnen we aannemen dat hetzelfde soort tactieken worden gehanteerd voor ander onwenselijk beleid, zoals klimaat. Recent onderzoek toont ook het gebruik van vergelijkbare tactieken door de fossiele industrie.<ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00221856211070632 ‘We’re in the coal business’: Maintaining fossil fuel hegemony in the face of climate change | Journal of Industrial Relations]</ref>

<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Nieuwe versies van klimaatontkenning ===
[[Bestand:Evidence denier.jpg|miniatuur|300x300px|''Cartoon: John Cook, Skeptical Science.'']]
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel ''The New Climate Denial''.<ref>[https://counterhate.com/research/new-climate-denial/ The New Climate Denial | Center for Countering Digital Hate]</ref>

Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018.

Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):

* De opwarming van de aarde gebeurt niet.
* Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.

naar New Denial:

* De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
* Extreem weer wordt niet veroorzaakt door opwarming van de aarde.<ref>[https://counterhate.com/wp-content/uploads/2025/07/Extreme-Weather-FINAL.pdf Extreme Weather | Center for Countering Digital Hate]</ref>
* Klimaatoplossingen zullen niet werken.
* Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.

Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging (actievoerders).

YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== 15 patronen van desinformatie ===
Mario Veen vat de analyses van klimaatontkenning samen in 15 patronen van desinformatie:<ref name=":2"> [https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref>
[[Bestand:15 patronen klimaatdesinformatie.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Bron: Mario Veen.''<ref name=":2" /> ]]
Patronen 1 t/m 5 zijn de wetenschappelijke feiten die door sceptici worden ontkend: klimaatwetenschapsontkenning, of korter, klimaatontkenning. Die regelrechte ontkenning wordt tegenwoordig vaker vervangen door nieuwe ontkenning, patronen 6-15 in dit schema. Patronen 6 t/m 10 zijn veelgebruikte ontkenningstactieken. Patronen 11 t/m 15 zijn vertragingstactieken, het afschuiven van verantwoordelijkheid, de nadruk leggen op de nadelen van klimaatbeleid, of het promoten van ineffectieve maatregelen om te voorkomen dat de productie van fossiele brandstoffen in gevaar komt.

Een veelgebruikte strategie van wetenschapsontkenning is het denigreren van echte experts en het opvoeren van pseudo-experts. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van "cherrypicking": zorgvuldig gegevens selecteren die een bepaald standpunt lijken te bevestigen, terwijl je andere gegevens negeert die dat standpunt tegenspreken.

Complotdenkers suggereren dat er een geheim plan bestaat om een kwaadwillige actie uit te voeren, zoals het verbergen van een waarheid. Zij hebben het idee dat autoriteiten, inclusief wetenschappers en artsen, deel zijn van een kwade opzet. Complotdenken is besmettelijk: iemand die heeft geaccepteerd dat het coronavirus een strategie van de overheid was om de bevolking te controleren, zal hetzelfde sneller aannemen over klimaatwetenschap.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>

Op [https://www.hu.nl/nieuws/tips-om-klimaatdesinformatie-te-herkennen deze pagina] licht Mario Veen de 15 patronen verder toe.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Trumps klimaatrapport ===

Trumps boodschap aan de wereld: groene energie is oplichterij en klimaatwetenschap is iets voor 'domme mensen'.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/09/23/climate/trump-climate-energy-united-nations-unga.html Trump to World: Green Energy Is a Scam and Climate Science Is From ‘Stupid People’ | The New York Times]</ref> In een opmerkelijke toespraak voor de Verenigde Naties, september 2025, haalde de president uit naar windturbines, milieuactivisten en bondgenoten over de hele wereld, terwijl hij de gevaren van klimaatverandering bagatelliseerde.

De regering-Trump heeft de federale inspanningen om de gevaarlijke opwarming van de aarde te monitoren en daarop te reageren, volledig onderuit gehaald. Milieuregels worden versoepeld, hernieuwbare energie actief tegen gewerkt, terwijl fossiele brandstoffen juist worden gepromoot.

In 2025 gaf de regering-Trump het Amerikaanse Ministerie van Energie (DoE) opdracht een rapport te schrijven om de terugdraaiing van klimaatregelgeving te rechtvaardigen. Het 140 pagina's tellende rapport, dat in een record tijd is geschreven, is getiteld "''A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate''" (Een kritische evaluatie van de gevolgen van broeikasgasemissies voor het klimaat in de VS).<ref>[https://www.energy.gov/sites/default/files/2025-07/DOE_Critical_Review_of_Impacts_of_GHG_Emissions_on_the_US_Climate_July_2025.pdf A Critical Review of Impacts of Greenhouse Gas Emissions on the US Climate | United States Department of Energy (EPA)]</ref> Het rapport is een van de belangrijkste stappen die president Trump tot nu toe heeft genomen om de federale klimaatinspanningen te dwarsbomen. Als dit door de rechter wordt gesteund, zouden toekomstige regeringen op grond van de ''Clean Air Act'' geen bevoegdheid meer hebben om de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen te reguleren.

Het rapport bevat "minstens 100 onjuiste of misleidende beweringen", aldus een factcheck door Carbon Brief, waarbij vooraanstaande klimaatwetenschappers betrokken waren.<ref name=":7">[https://interactive.carbonbrief.org/doe-factcheck/index.html Factcheck: Trump’s climate report includes more than 100 false or misleading claims | Carbon Brief]</ref>
[[Bestand:Fact check.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Het DoE rapport nadat het door wetenschappers is beoordeeld.

Pagina's die rood zijn gemarkeerd bevatten onjuiste beweringen, terwijl pagina's die oranje zijn gemarkeerd misleidende beweringen bevatten. Pagina's kunnen meer dan één onjuiste of misleidende bewering bevatten. Pagina's die niet zijn gemarkeerd, zijn delen van het rapport die door de geciteerde auteur als juist zijn aangemerkt of waarover geen opmerkingen zijn ontvangen van de uitgenodigde deskundigen. Bron: Carbon Brief.<ref name=":7" /> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Creative Commons License BY-NC-ND 4.0].'']]
Belangrijkste punten:
*Het rapport, dat op 23 juli 2025 door DoE is gepubliceerd, beweert dat "door CO₂ veroorzaakte opwarming mogelijk minder schadelijk is voor de economie dan wordt aangenomen" en suggereert dat "agressief emissiebeleid meer kwaad dan goed kan doen". Beide beweringen zijn misleidend.
*Het rapport is "in twee maanden tijd in elkaar geflanst" door vijf zorgvuldig geselecteerde onderzoekers die in het verleden standpunten hebben verdedigd die "in strijd zijn met de gangbare klimaatwetenschap".
*Deskundigen bekritiseren het rapport vanwege "feitelijke onjuistheden, verkeerd weergegeven onderzoek, slechte bronvermeldingen en selectief gebruik van gegevens".
*Het DoE beweert dat het rapport een interne peer review heeft ondergaan, maar het wordt algemeen gezien als een poging om de "''endangerment finding''" van 2009 te ondermijnen, waarin broeikasgassen als een gevaar voor de volksgezondheid werden aangemerkt en die ten grondslag ligt aan de federale emissieregels.

Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die in het rapport worden geciteerd, hebben de beweringen ontkracht en wijzen op het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing.<ref>[https://www.desmog.com/2025/09/02/85-climate-experts-condemn-trump-climate-report-as-junk-science/ Scores of Climate Experts Condemn Trump Climate Report as ‘Junk Science’ | DeSmog]</ref>

In september 2025 publiceerde de ''National Academies for Science, Engineering and Mathematics'' (NASEM) een update<ref>[https://www.realclimate.org/index.php/archives/2025/09/lil-nas-express/ Lil’ NAS Express | Real Climate]</ref> van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009,<ref>[https://www.epa.gov/climate-change/endangerment-and-cause-or-contribute-findings-greenhouse-gases-under-section-202a Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases Under Section 202(a) of the Clean Air Act | U.S. Environmental Protection Agency]</ref> het rapport waarop Trumps klimaatrapport een 'correctie' zou moeten zijn.

Het komt niet als een verrassing dat de NASEM update de conclusies van de ''EPA Endangerment finding'' uit 2009 bevestigt en zelfs versterkt. Er zijn inmiddels 15 jaar voorbij gegaan waarin meetmethoden zijn verbeterd, nieuwe data zijn verzameld en waarin diverse klimaatrampen zijn geweest waarvan kan worden [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Attributie|aangetoond]] dat ze heviger worden als gevolg van de opwarming. NASEM constateert dat het bewijs dat een verband legt tussen stijgende emissies en negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid "wetenschappelijk onomstreden" is.

Voor een meer technische kritiek van een van de centrale punten van het DoE rapport, zie Andrew Desslers post op ''The Climate Brink''.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/is-this-the-most-embarrassing-error Is this the most embarrassing error in the DOE Climate Working Group Report? | The Climate Brink]</ref> Dressler stelt vast dat het onmogelijk is dat het rapport onafhankelijke peer review heeft ondergaan. Daarvoor bevat het teveel fundamentele fouten die door iedere expert waren gesignaleerd.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

=== Clintel ===
In Nederland opereert sinds 2019 de klimaatsceptische organisatie Clintel die flink aan de weg timmert met argumenten die een effectieve klimaataanpak onderuit halen. Met steun van oliebedrijven en een invloedrijk "old boys" network voert Clintel een internationale campagne tegen klimaatwetgeving en duurzaam beleid, blijkt uit onderzoek van Platform Authentieke Journalistiek, Follow the Money en Pointer.<ref>[https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Klimaattwijfel zaaien met hulp van oliegeld en populistisch rechts netwerk | Pointer]</ref> <ref>[https://www.ftm.nl/artikelen/clintel-klimaatsceptici-fossiele-industrie?share=j9S34C%2FkVKoLSwdWRsDlEFDqqmA2NoBhYDa3ks3mPKb1aEA8TqHBfuOm%2B0F7 Klimaatsceptisch Nederland profiteert nog altijd van netwerk en geld uit fossiele industrie | Follow the Money]</ref> Hoewel de onjuistheid van hun argumenten keer op keer is aangetoond, wordt de desinformatie van Clintel vaak overgenomen door Nederlandse en Europese politici.

In totaal 24 bedrijven, waaronder ook Hoogovens, DSM, Gasunie, NAM, KLM en Schiphol, sponsoren met meer dan een miljoen euro de activiteiten van Clintel, met als doel klimaatbeleid tegen te houden. Het draaiboek dat daarbij werd gebruikt, is een kopie van de strategie die werd ingezet door de Amerikaanse tabaksindustrie en olie-industrie.

Ze gebruiken daarbij drogredenen als: "CO<sub>2</sub> speelt geen rol bij de opwarming van de aarde", "Klimaatverandering wordt vrijwel niet door de mens veroorzaakt", "CO<sub>2</sub> is goed voor planten". Het zijn dezelfde argumenten die eind jaren tachtig al door de Amerikaanse olie-industrie werden gebruikt en nu nog steeds door klimaatsceptici in Nederland, waaronder Clintel, worden herkauwd. Zie ook dit artikel op Klimaatveranda.<ref>[https://klimaatveranda.nl/2020/03/06/clintel-slordig-met-feiten-en-met-de-eigen-principes/ Clintel, slordig met feiten en met de eigen principes | Klimaatveranda]</ref>

Door artikelen uit te brengen in tijdschriften met weinig tot geen degelijke peer‑review – vaak aangeduid als ''[[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Dubieuze publicaties|<nowiki/>'predatory publications'<nowiki/>]]'' – trachten ze een schijn van wetenschappelijke betrouwbaarheid te scheppen. Zo verschenen een paar artikelen van Clintel medewerkers in het tijdschrift met de betrouwbaar klinkende titel
''Atmospheric and Climate Sciences'' van de als roofuitgever bekend staande SCIRP.<ref>[https://www.scirp.org/journal/journalarticles?journalid=492 Atmospheric and Climate Sciences]</ref> Een andere strategie is klimaatsceptische artikelen publiceren in tijdschriften waarvan de redacteuren en reviewers expertise missen op het gebied van klimatologie. Bijvoorbeeld het tijdschrift ''American Journal of Economics and Sociology''.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15367150 American Journal of Economics and Sociology]</ref>

In het [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|tweede deel van deze wikipagina]] worden veel van de argumenten van dit soort klimaatsceptische organisaties, die de belangen van de fossiele industrie behartigen, gedebunkt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Databases van klimaatontkenners ==
Er bestaan verschillende databases van personen en organisaties die erop uit zijn om het publiek en onze gekozen leiders ervan te weerhouden de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de opwarming van de aarde tegen te gaan.

* Skeptical Science houdt een vrij beknopte lijst bij van bronnen die misinformatie verspreiden.<ref>[https://skepticalscience.com/misinformers.php Climate misinformation by source | Skeptical Science]</ref>
* De kritische journalistieke website DeSmog heeft een uitgebreide en actuele database van personen en organisaties die desinformatie verspreiden.<ref>[https://www.desmog.com/climate-disinformation-database/ Climate Disinformation Database | DeSmog]</ref>
* Een derde database van klimaatontkenners wordt gepubliceerd door Source Watch.<ref>[https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Climate_Change_Deniers Climate Change Deniers | Source Watch]</ref> <nowiki></ref></nowiki>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Fact Brief Quiz ==
[[Bestand:Quiz.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]Skeptical Science publiceert in samenwerking met [https://gigafact.org/ Gigafact] een serie Fact Briefs over klimaatmythen. Deze wikipagina is voor een belangrijk deel daarop gebaseerd.

Om je kennis op het gebied van klimaatverandering te testen, kun je [https://gigafact.org/fact-brief-quiz/skeptical-science hier] de Fact Brief Quizz doen.</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Klimaatontkenning bestrijden ==
Door gebruik te maken van de kennis van de patronen van klimaatdesinformatie kunnen we desinformatie op twee manieren bestrijden: door debunken en 'prebunken'.<ref name=":1">[https://www.tijdschrifttge.nl/art/50-8382_Klimaatdesinformatie-een-bedreiging-voor-de-volksgezondheid Klimaatdesinformatie: een bedreiging voor de volksgezondheid | Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek]</ref> Bij debunken reageer je op desinformatie die al is verspreid. Bij ‘prebunken’ communiceer je preventief voordat men aan desinformatie is blootgesteld. Desinformatieonderzoekers maken vaak de vergelijking tussen desinformatie als een virus, en prebunktechnieken als het vaccineren of op andere manieren weerbaarheid opbouwen tegen een virus.<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/gch2.201600008 Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change | Global Challenges]</ref> <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0175799 Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence | PLOS One]</ref>
[[Bestand:McFeit.jpg|miniatuur|''De McFeit (truth sandwich).''<ref name=":1" />]]
Bij debunken is overdragen van informatie niet genoeg. In discussie gaan is vaak contraproductief. Vooral op sociale media is het soms beter om juist niet op desinformatie te reageren om het zo niet onbedoeld te verspreiden. Debunken kan zowel op inhoudsniveau ([[Reageer op klimaatsceptici#15 patronen van desinformatie|Tabel hierboven]], patroon 1 t/m 5) als op procesniveau (patronen 6 t/m 15).

De ‘McFeit’ (''truth sandwich'') is een prebunktechniek die preventief weerbaarheid vergroot. Je communiceert eerst een feit, benoemt ''daarna'' de desinformatie die over dat feit rondgaat en benoemt expliciet waarom dit onbetrouwbare informatie is. Tot slot herhaal je het feit in andere woorden. Dat is de methode die we [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering|hierna]] ook gebruiken.

Belangrijk: wees terughoudend met het herhalen van klimaatdesinformatie, en als je deze toch benoemt, begin dan altijd met de betrouwbare informatie. Het risico is anders dat de desinformatie blijft hangen en je het tegenovergestelde bereikt.
<blockquote>
<references />
</blockquote>

= Veelvoorkomende misvattingen over klimaatverandering =
Hieronder vind je 15 veel voorkomende misvattingen over het klimaat, die ook met regelmaat worden ingezet als desinformatie. Bij elke misvatting staat in een lichtrood tekstblok de klimaatmythe beschreven, en in het groen de wetenschappelijke feiten en uitleg.
[[Bestand:Boiling frogs.jpg|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

== Is de opwarming gestopt in <s>1968</s>, <s>1978</s>, <s>1998</s>, <s>2010</s>, 2018? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De huidige opwarming van de aarde is 200 jaar geleden begonnen tijdens de Industriële Revolutie. De opwarming laat een gestage langetermijn trend zien naar een gemiddelde temperatuur van 1,3 °C boven het pre-industriële niveau. De oorzaak van deze opwarming is de uitstoot van broeikasgassen door het verbranden van fossiele brandstoffen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De opwarming van de aarde is al twee eeuwen aan de gang en wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Op de korte termijn kan de gemiddelde temperatuur op aarde constant zijn of iets dalen. Dat heeft geen effect op de langetermijntrend die in de afgelopen decennia een versnelling laat zien.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is niet warmer geworden sinds 1998

In de jaren 1998-2005 is de temperatuur niet gestegen. Deze periode valt samen met het feit dat de samenleving steeds meer CO<sub>2</sub> in de atmosfeer blijft pompen. ([https://web.archive.org/web/20080221004846/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2006/04/09/do0907.xml Bob Carter])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).

Steeds weer pikken klimaatsceptici een periode waarin de temperatuur tijdelijk niet stijgt, of zelfs iets daalt, als bewijs dat de aarde niet opwarmt. Voorbeelden zijn de jaren na 1968, 1978, 1998 en 2010.

1998 was een uitzonderlijk warm jaar, een sterk [[Wat is klimaatverandering?#El Niño en La Niña|El Niño-jaar]], dat werd gekenmerkt door een aanzienlijke piek in de wereldwijde temperaturen. In de decennia daarna zijn de gemiddelde jaartemperaturen weer verder gestegen.

El Niño is de warme fase van een cyclisch klimaatpatroon waarbij de zeetemperatuur in delen van de Stille Oceaan hoger of lager is dan gemiddeld. Dit verschijnsel beïnvloedt het weer in de rest van de wereld. De El Niño van 1998 stak boven de stijgende temperatuurtrendlijn uit die het gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde.

De opwaartse trend op lange termijn van de gemiddelde temperatuur op aarde heeft zich echter voortgezet. In de afgelopen kwart eeuw hebben de tien warmste jaren in de geschiedenis zich allemaal voorgedaan sinds 2010, met 2024 als voorlopige recordhouder.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Een van de meest voorkomende misverstanden onder klimaatsceptici is het verwarren van kortetermijnruis met het langetermijnsignaal.[[Bestand:Escalator.gif|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Escalator 2022. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/graphics.php?g=465 Escalator 2022 | Skeptical Science]</ref> Bron voor gegevens gebruikt in de grafiek: Wereldgemiddelde maandelijkse temperatuur anomalieën, ten opzichte van het gemiddelde van 1850-1900, van Berkeley Earth.<ref>[https://berkeley-earth-temperature.s3.us-west-1.amazonaws.com/Global/Land_and_Ocean_complete.txt The Berkeley Earth Land/Ocean Temperature Record | Berkeley Earth]</ref>'']]
Deze animatie laat zien hoe dezelfde temperatuurgegevens (zwart) die worden gebruikt om de opwarmingstrend op lange termijn van 0,19°C per decennium (rood) vast te stellen, verkeerd kunnen worden gebruikt om korte perioden te “cherrypicken” die het valse argument lijken te ondersteunen. Die perioden laten een afkoelingstrend zien, simpelweg omdat de eindpunten zorgvuldig zijn gekozen en de trend wordt gedomineerd door kortetermijn ruis in de gegevens (blauwe stappen).

Verschillende factoren kunnen een grote invloed hebben op kortetermijntemperaturen: oceaancycli zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO) of de 11-jarige zonnecyclus. Deze kortetermijncycli hebben geen langetermijneffect op de temperatuur van de aarde, in tegenstelling tot de aanhoudende opwaartse trend die wordt veroorzaakt door de opwarming van de aarde als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen door de mens.

Bovendien accumuleert de hele planeet warmte als gevolg van een verstoorde [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Energiebalans|energiebalans]]. De atmosfeer warmt op. Oceanen accumuleren energie. Land absorbeert energie en ijs absorbeert warmte om te smelten. Om een volledig beeld te krijgen van de opwarming van de aarde, moet je de hele warmte-inhoud van de aarde bekijken. Meer dan 90% van de warmte van de opwarming van de aarde gaat naar het opwarmen van de oceanen, terwijl minder dan 3% gaat naar het verhogen van de temperatuur van de atmosfeer en de oppervlaktelucht, daar waar wij leven. <blockquote>
<references />
</blockquote>

== Ontkracht koud weer de opwarming van de aarde? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Sinds het midden van de jaren zeventig zijn de temperaturen wereldwijd met ongeveer 0,2 graden Celsius per decennium gestegen. Het weer heeft echter zijn eigen dramatische ups en downs over de langetermijntrend. We verwachten zelfs tijdens de opwarming van de aarde record koude temperaturen. In de afgelopen tien jaar kwamen hoge dagtemperaturen echter twee keer zo vaak voor als lage. Deze tendens naar warmere dagen zal naar verwachting toenemen naarmate de opwarming van de aarde doorzet in de 21e eeuw.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Een lokale koude dag heeft niets te maken met de langetermijntrend van stijgende temperaturen op aarde.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Het is ijskoud!

“Oostenrijk krijgt vandaag te maken met de vroegste sneeuwval in de geschiedenis, in de bergen is al 30 tot 40 centimeter sneeuw voorspeld. Zulke dramatische temperatuurdalingen leveren oppervlakkig bewijs voor degenen die betwijfelen of de wereld bedreigd wordt door klimaatverandering.” (''Wat is er gebeurd met de opwarming van de aarde? Hoe vriestemperaturen de theorie over klimaatverandering beginnen te ontkrachten''. [https://archive.md/74KdI#selection-615.0-615.108 Mail Online])
</div>Deze mythe is een voorbeeld van cherrypicking ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 6]]).[[Bestand:ColdWeather.png|rechts|kaderloos]]
Terwijl het in de nacht van 27-28 november 2010 bitterkoud was in Groot Brittanië (-18 ºC in Wales, -15 ºC in Scotland, -13 ºC in Engeland), was de temperatuur in diezelfde nacht in West Groenland +13 ºC, 31 graden warmer dan in Wales.

De reden voor dat opmerkelijke temperatuurverschil was het weer. Een langgerekt en langzaam bewegend hogedrukgebied<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hogedrukgebied Hogedrukgebied | Wikipedia]</ref> bevond zich in de Noord-Atlantische Oceaan en strekte zich uit tot in het noordpoolgebied. Omdat lucht met de klok mee rond hogedruksystemen stroomt, werd aan de linkerflank van het hogedrukgebied warme lucht meegesleurd naar het normaal zo koude West-Groenland. Maar langs de rechterflank stroomde koude Arctische lucht zuidwaarts richting Europa, vandaar die ongewoon lage temperaturen.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het is gemakkelijk om actuele weersverschijnselen te verwarren met klimaattrends op lange termijn. Het is een beetje alsof je op het strand bent en probeert uit te vinden of de vloed opkomt of afneemt door alleen maar te kijken naar twee of drie afzonderlijke golven die op en neer rollen. De langzame verandering van het getij wordt gemaskeerd door de constante golfbewegingen. Kijk 20-30 minuten en je krijgt een veel beter idee.

Op een vergelijkbare manier kunnen de normale ups en downs van het lokale weer vaak langzame veranderingen in het mondiale klimaat maskeren. Om klimaattrends te vinden moet je kijken naar hoe het weer over een langere tijdspanne verandert. Als je kijkt naar de hoge en lage temperaturen van de afgelopen decennia, dan zie je dat nieuwe recordhoogtes bijna twee keer zo vaak voorkomen als nieuwe recordlaagtes. Er zullen nog steeds nieuwe kouderecords worden gevestigd (hoewel die -18 ºC voor Wales in november 2010 nog wel even op zich zal laten wachten), maar door de geleidelijke invloed van de opwarming van de aarde zullen ze steeds zeldzamer worden.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Weer en klimaat|Weer en klimaat]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/global-warming-cold-weather-basic.htm Does cold weather disprove global warming?]
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
We weten dat het toevoegen van meer CO<sub>2</sub> aan onze atmosfeer sinds de jaren 1850, de temperatuur op aarde doet stijgen. Land noch oceanen kunnen de extra CO<sub>2</sub> die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende absorberen, waardoor de CO<sub>2</sub> in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De uitstoot van CO<sub>2</sub> door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">

Menselijke CO<sub>2</sub> is maar een klein % van de CO<sub>2</sub> uitstoot

“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO<sub>2</sub> en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO<sub>2</sub> uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO<sub>2</sub>-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” ([https://archive.md/V6F4 Jeff Id])
</div>
[[Bestand:Natural emission.jpg|300x300px|kaderloos|rechts]]
Tussen de atmosfeer, de oceanen en de continenten (het land) wordt CO<sub>2</sub> uitgewisseld, dit is de koolstofcyclus van de aarde. Normaal gesproken bestaat er evenwicht doordat de oceanen CO<sub>2</sub> uitstoten of opnemen. Nu is het systeem uit balans.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Meer dan een miljoen jaar lang schommelde het CO<sub>2</sub>-gehalte in de atmosfeer tussen 180 en 300 delen per miljoen, terwijl ijstijden en interglacialen kwamen en gingen. Maar door onze activiteiten bereikte de hoeveelheid CO<sub>2</sub> in de atmosfeer 426 delen per miljoen in 2024 - een toename van 50% ten opzichte van pre-industriële tijden.

Op de pagina [[Wat is klimaatverandering?]] wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO<sub>2</sub> uit verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.

== Is de uitstoot van CO<sub>2</sub> goed omdat het voedsel voor planten is? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
CO<sub>2</sub> is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO<sub>2</sub> is dat bepaald niet. Planten nemen CO<sub>2</sub> op en met de energie van het zonlicht, water en voedingsstoffen (fotosynthese<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Fotosynthese Fotosynthese | Wikipedia]</ref>) kunnen ze groeien. Hoewel meer CO<sub>2</sub> in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Planten kunnen niet leven van alleen CO<sub>2</sub>.

De effecten van verhoogde CO<sub>2</sub> op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> is plantenvoedsel [[Bestand:Plant food.jpg|rechts|kaderloos|200x200px]]De huidige CO<sub>2</sub>-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). In letterlijk duizenden experimenten is aangetoond dat als we daar nog eens 300 ppm CO<sub>2</sub> aan toevoegen, het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO<sub>2</sub> één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO<sub>2</sub> is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO<sub>2</sub> ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe meer en beter ze groeien. (bron: [https://web.archive.org/web/20220820002034/https://moxiyo.com/co2-green-c02-carbon-emissions-water-gas/ Plants need CO<sub>2</sub>])
</div>

[[Bestand:Plant myth.gif|gecentreerd|kaderloos|650x650px]]

In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO<sub>2</sub> op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal verhogen om de opbrengst van hun gewassen te vergroten, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO<sub>2</sub> alleen nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO<sub>2</sub> kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO<sub>2</sub> het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen de voordelen overstijgen van meer CO<sub>2</sub> die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.

De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.

Verhoogde CO<sub>2</sub>-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.

'''De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO<sub>2</sub> heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.'''

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-plant-food.htm Plants cannot live on CO2 alone | Skeptical Science] </ref><blockquote>
<references />
</blockquote>

== Stoten vulkanen meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Bij vulkanen komt CO<sub>2</sub> vrij, maar de hoeveelheid is minimaal vergeleken met door de mens veroorzaakte emissies.

Volgens de U.S. Geological Survey stoten vulkanen jaarlijks zo'n 180-440 miljoen ton CO<sub>2</sub> uit. Menselijke activiteiten daarentegen, voornamelijk het verbranden van fossiele brandstoffen, stootten in 2022 41,5 miljard ton CO<sub>2</sub> uit - meer dan 100 keer zoveel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vulkanen stoten ongeveer 0,3 miljard ton CO<sub>2</sub> per jaar uit. Dit is ongeveer 1% van de menselijke CO<sub>2</sub>-uitstoot, die ongeveer 29 miljard ton per jaar bedraagt.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Vulkanen stoten meer CO<sub>2</sub> uit dan mensen
“Menselijke toevoegingen van CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer moeten in perspectief worden gezien. In de afgelopen 250 jaar heeft de mens slechts één op de 10.000 delen CO<sub>2</sub> aan de atmosfeer toegevoegd. Eén vulkaanhoest kan dit in één dag doen.” ([https://archive.ph/IxaV0 Ian Plimer])
</div>
[[Bestand:Volcano myth.png|gecentreerd|kaderloos|400x400px]]
Vulkanen, zowel op het land als onder de zee, produceren een aanzienlijke hoeveelheid CO<sub>2</sub>, maar het is veel minder dan door menselijke activiteiten. De geschatte CO<sub>2</sub>-uitstoot van vulkanen varieert van 0,13 tot 0,44 gigaton per jaar. Dit omvat de uitstoot door vulkanen op het land als onder water in zee. Vulkanen op land worden beschouwd als de belangrijkste uitstoters van vulkanische CO<sub>2</sub>. De totale CO<sub>2</sub>-uitstoot door vulkanen wordt geschat op ongeveer 200 miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanoes-can-affect-climate Volcanoes Can Affect Climate | USGS]</ref>

Menselijke activiteiten stoten daarentegen aanzienlijk meer CO<sub>2</sub> uit. De menselijke uitstoot door fossiele brandstoffen en cementproductie is gestegen tot meer dan 35 miljard ton per jaar: meer dan 100 keer de uitstoot door vulkanen. Hieruit blijkt dat vulkanen weliswaar bijdragen aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot, maar dat menselijke activiteiten de belangrijkste oorzaak zijn van de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Vulkanen maken deel uit van de langzame koolstofcyclus op aarde, waarbij koolstof gedurende miljoenen jaren geleidelijk wordt gerecycled tussen de aardmantel en de atmosfeer. Vulkanische CO<sub>2</sub> wordt uiteindelijk weer opgenomen door de verwering van gesteenten en absorptie door de oceanen, waardoor de koolstofcyclus over lange tijd in balans blijft. Terwijl de vulkanische CO<sub>2</sub>-uitstoot al miljoenen jaren stabiel is, is de door de mens veroorzaakte uitstoot sinds de Industriële Revolutie snel toegenomen, waardoor menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak is van de stijging van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer.

N.B. Plimer is in dit verband een onbetrouwbare bron. Hij was directeur van verschillende mijnbouwmaatschappijen en hoogleraar mijnbouwkunde in Adelaide. Hij is door klimaatonderzoekers meermaals bekritiseerd op zijn klimaatsceptische uitspraken.<ref>[https://climatefeedback.org/claimreview/ian-plimer-wrongly-claims-that-carbon-dioxide-emissions-do-not-cause-climate-change/ Ian Plimer wrongly claims that carbon dioxide emissions do not cause climate change | Climate Feedback]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/environment/georgemonbiot/2009/dec/16/ian-plimer-versus-george-monbiot Ian Plimer's volcano claims vaporise under questioning on Australian TV | The Guardian]</ref>

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Vulkanen|Verdieping: Vulkanen]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/volcanoes-and-global-warming.htm Do volcanoes emit more CO2 than humans?]<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Heeft door de mens geproduceerde CO2 een detecteerbare vingerafdruk? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Atmosferische chemie laat zien dat de mens de oorzaak is van de recente toename van CO<sub>2</sub>.

Atmosferische CO<sub>2</sub> is met meer dan 100 delen per miljoen (ppm) toegenomen sinds de Industriële Revolutie halverwege de 18e eeuw, toen de mens begon met het verbranden van fossiele brandstoffen zoals kolen en olie. Menselijke activiteit heeft CO<sub>2</sub> doen toenemen tot niveaus die in de afgelopen 800.000 jaar niet meer zijn voorgekomen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Vele bewijzen, waaronder eenvoudig rekenwerk, tonen onomstotelijk aan dat de toename van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer te wijten is aan de verbranding van fossiele brandstoffen door de mens.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> toename is natuurlijk, niet door de mens veroorzaakt
“Salby stelt dat de atmosferische CO<sub>2</sub> toename die we waarnemen een product is van de temperatuurstijging, en niet andersom, wat betekent dat het een product is van natuurlijke variatie...” ([https://archive.md/b2BTt Anthony Watts])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Murry Salby was een kortstondig populair personage in het circus van de georganiseerde ontkenning van de klimaatwetenschap, met dezelfde tientallen namen die herhaaldelijk opduiken in boeken, conferenties, spreekbeurten enzovoort. Als Salby gelijk had, dan moet het leger wetenschappers dat vele tientallen jaren aan de koolstofcyclus heeft gewerkt iets over het hoofd hebben gezien dat overduidelijk is. Dat hebben ze niet.
Een belangrijk bewijs betreft de [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|isotopenverhoudingen]] van koolstof in de atmosfeer. Isotopen zijn verschillende versies van hetzelfde element. Koolstof komt voor in drie isotopen met verschillende gewichten en hoeveelheden: koolstof-12 (98,9% van alle koolstof), koolstof-13 (1,1%) en koolstof-14 (alleen sporen).

Planten geven bij de fotosynthese de voorkeur aan de lichtste isotoop, koolstof-12. Dat betekent dat levende planten relatief minder koolstof-13 dan koolstof-12 bevatten. Fossiele brandstoffen, gemaakt van dode planten, hebben ook die uitgesproken lage koolstof-13 isotopenverhouding, net als de CO<sub>2</sub> die wordt geproduceerd door ze te verbranden.

Metingen in de afgelopen decennia laten een verschuiving zien naar die lage koolstof-13 isotopenverhouding in de atmosfeer. Natuurlijke koolstofbronnen, zoals vulkanen, kunnen deze “vingerafdruk” niet verklaren.

Zie ook [[Wat is klimaatverandering?#Het is de mens|Het is de mens]] en [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Fossiele koolstof herkennen|Verdieping: Fossiele koolstof herkennen]].

Zie Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-increase-is-natural-not-human-caused-basic.htm What is causing the increase in atmospheric CO2?]

== Zijn hoge CO<sub>2</sub>-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO<sub>2</sub> vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.

De situatie nu is heel anders. De huidige planten en dieren — inclusief de mens — zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Ze kunnen zich niet snel genoeg aanpassen nu de atmosfeer snel richting een 'hothouse' verandert. De snelheid waarmee het klimaat verandert, heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Klimaat en CO<sub>2</sub>-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO<sub>2</sub>-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO<sub>2</sub> hoger. De “verweringsthermostaat”<ref>Wanneer het CO<sub>2</sub>-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO<sub>2</sub> opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO<sub>2</sub> in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".</ref> van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op deze zeer lange tijdschalen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">CO<sub>2</sub> was in het verleden hoger[[Bestand:Past climate change .png|rechts|kaderloos|300x300px]]

“Het dodelijke bewijs dat CO<sub>2</sub> het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO<sub>2</sub>-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” ([https://archive.ph/M1IaA De Lavoisier Groep])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science<ref name=":5">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk3705 A 485-million-year history of Earth’s surface temperature | Science.] Non-paywalled versie hier https://henry.pha.jhu.edu/SCIENCE.pdf</ref> documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO<sub>2</sub>-concentratie van de atmosfeer.

Dit onderzoek levert ondubbelzinnig bewijs dat kooldioxide de overheersende factor is die de temperatuur op aarde in de loop van de geologische geschiedenis heeft beïnvloed.

De nieuwe historische temperatuur is afgeleid van een initiatief dat bekend staat als PhanDA, een acroniem voor Phanerozoic Data Assimilation. PhanDA combineerde gegevens van klimaatmodellen met gegevens uit de geologie om te bepalen hoe het klimaat de afgelopen bijna 500 miljoen jaar is veranderd. Het Phanerozoïcum, het huidige geologische tijdperk van de aarde, begon 538,8 miljoen jaar geleden. Het staat bekend om de bloei van leven en het begin ervan wordt gemarkeerd door het verschijnen van fossielen van dieren.

PhanDA is een synthese van gegevens en eerdere simulaties door de wetenschappelijke gemeenschap. Zoals de onderzoekers in hun artikel stellen, gebruikt deze benadering als informatiebronnen zowel proxygegevens als modellen. De methode biedt zo een innovatieve manier om de temporele en ruimtelijke patronen in het klimaat op aarde gedurende het hele Phanerozoïcum te onderzoeken. Dit maakte een uitgebreidere reconstructie van het klimaat door de onderzoekers mogelijk.

Onderstaande figuur laat zien dat de twee variabelen, CO<sub>2</sub> en temperatuur sterk gecorreleerd zijn. In [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Correlatie CO2 — temperatuur|Verdieping: Correlatie CO<sub>2</sub> en temperatuur]] wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO<sub>2</sub> de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
[[Bestand:Judd.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''De relatie tussen de temperatuur in het Phanerozoïcum en atmosferische CO<sub>2</sub> (vanaf 485 miljoen jaar geleden tot nu). Gereconstrueerde wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuur (GMST) in rood en gereconstrueerde atmosferische CO<sub>2</sub> in blauw, naar Judd et al. (2024).<ref name=":5" /> Lichtblauwe rechthoeken tonen perioden met ijsuitbreiding en zwarte symbolen perioden van massa-uitsterving. Grafieken gebaseerd op figuren op de websites van Universe Today<ref>[https://www.universetoday.com/articles/from-frozen-to-sweltering-earths-climate-over-the-last-485-million-years From Frozen to Sweltering: Earth's Climate Over the Last 485 Million Years | Universe Today]</ref> en The Climate Brink.<ref>[https://www.theclimatebrink.com/p/climate-skeptics-have-new-favorite Climate skeptics have new favorite graph; it shows the opposite of what they claim | The Climate Brink]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ Creative Commons BY-NC 4.0 International]'' ]]
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (~200-66 miljoen jaar geleden) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO<sub>2</sub>-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (~460-440) en tijdens het Carboon en het Perm (~360-260) toen de concentraties CO<sub>2</sub> voldoende laag waren.

In de volgende video legt Climate Adam, dr David Levy, een Britse klimaatwetenschapper, dit verhaal uit.

<youtube>[https://youtu.be/jmrO_nGYrhE?si=L4e-TNkylbm8Gi0N]</youtube>

Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/co2-higher-in-past-intermediate.htm Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science]</ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Kan de mensheid de opwarming aan? ==

[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]Sinds het ontstaan van de huidige mensensoort, ''Homo sapiens'', ongeveer 300.000 jaar geleden, is het niet zo warm geweest. De mensheid is aangepast aan het koele klimaat waarin ze is geëvolueerd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De mensheid heeft al eerder klimaatveranderingen meegemaakt, maar meestal waren dat koude veranderingen en meestal in een ver verleden.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">Klimaatmythe: de mens heeft eerdere klimaatveranderingen overleefd.
"Ja, ons klimaat verandert. Dat is al zo sinds het ontstaan van de aarde." ([https://skepticalscience.com/skeptic_Rick_Perry.htm Rick Perry])
</div>

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Eerdere grote wereldwijde klimaatveranderingen waren ijstijden die plaatsvonden lang voordat de menselijke beschaving zich ontwikkelde.

Mensachtigen zijn in de afgelopen 2,5 miljoen jaar geëvolueerd. Onze verre voorouders hebben meerdere ijstijden overleefd, maar hebben nooit een "warm tijdperk" meegemaakt.

Wij, ''Homo sapiens'', in onze huidige vorm zijn pas ongeveer 300.000 jaar geleden verschenen.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593953/ New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens | Nature]</ref> Onze soort heeft dus twee ijstijden overleefd. In elke ijstijd was de temperatuur wereldwijd 4 °C lager. De warmste periode die de vroege mens ooit heeft meegemaakt, was ongeveer 1 °C warmer (wereldwijd gemiddelde) dan vandaag. Die periode vond plaats tussen de twee meest recente ijstijden, 120.000 jaar geleden (Eemien). In de daaropvolgende 100.000 jaar daalde de temperatuur geleidelijk tot een nieuwe ijstijd. Tijdens die koudere periode begonnen de mensen zich vanuit Afrika over de hele wereld te verspreiden. Sinds het Eemien zijn veel koelere temperaturen de norm.
[[Bestand:Human evolution.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Dit is een illustratie waarin de mondiale temperaturen van de EPICA ijsboring worden vergeleken met de laatste miljoen jaar van de menselijke evolutie en de opkomst van de beschaving. Het bovenste lichtgroene blok is ingezoomd op de laatste 10.000 jaar. Beeld: John Garrett. Bron: Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/print.php?r=424 How past climate change impacted the human species | Skeptical Science]</ref> [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons License BY 4.0]'']]
De menselijke cultuur is ongeveer 12.000 jaar oud, toen de eerste permanente nederzettingen ontstonden. Landbouw kwam op toen de gletsjers zich terugtrokken na de laatste ijstijd. De moderne samenleving heeft zich helemaal ontwikkeld in ons huidige geologische tijdperk, het Holoceen. Sindsdien heeft de mondiale temperatuur niet meer dan ±1 °C gevarieerd.

Er zijn regionale klimaatverschuivingen geweest ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis?|middeleeuwse warme periode]], kleine ijstijd, enz.), maar sinds het begin van de beschaving hebben mensen nog nooit een warmer mondiaal klimaat meegemaakt dan nu. Het klimaat is eigenlijk niet veel veranderd sinds we ons in steden vestigden, riolering uitvonden en onszelf beschaafd gingen noemen.

Als we nog verder teruggaan, meer dan een miljoen jaar, hebben onze prehistorische voorouders een reeks lange koude ijstijden meegemaakt. Verschillende korte interglaciale periodes waren even warm of iets warmer dan ons huidige klimaat. Zo was het klimaat 400.000 jaar geleden iets warmer dan nu. Maar de afgelopen miljoen jaar was het doorgaans 4 tot 8 °C kouder.

Elke overgang van een warme naar een ijstijd en weer terug duurde duizenden jaren, waardoor mensen en prehistorische mensen tientallen generaties de tijd hadden om zich aan te passen. Het tempo van de huidige opwarming is vele malen sneller dan ooit eerder in de aardgeschiedenis. De menselijke soort en andere dieren- en plantensoorten kunnen niet snel genoeg evolueren om zich aan die omstandigheden aan te passen.

Sinds de mens en onze voorouders op aarde zijn, is de gemiddelde temperatuur op aarde nooit 3 °C warmer geweest dan nu. In de komende 100 jaar zullen onze kinderen en kleinkinderen de eerste mensen ooit zijn die zo'n klimaat meemaken.
<blockquote><references />
</blockquote>

== Komt extreem weer vaker voor als gevolg van klimaatverandering? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer. Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op de andere plaats extreme droogte.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
'''“'''Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.

Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de [[Gevolgen voor de waterhuishouding#Overstromingen|overstromingen]] in Duitsland en Limburg in 2021 en in de regio Valencia in 2024 en 2025. De lucht in een hogedrukgebied verdampt bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: [[Gevolgen voor de atmosfeer#Verdieping: Extreme regens én extreme droogte|Verdieping: Extreme regens én extreme droogte]].)

== Loopt de stijging van CO<sub>2</sub> achter op de stijging van de temperatuur? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Hoewel de temperaturen op aarde in het verleden zijn gestegen of gedaald nadat de positie van de aarde in de ruimte langzaam veranderde, is de belangrijkste oorzaak van de huidige snelle opwarming de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

CO<sub>2</sub> heeft de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang gezet, maar het heeft de opwarming wel versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde ''op'' de toename van CO<sub>2</sub>.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
CO<sub>2</sub> blijft achter bij temperatuur

“Een artikel in het tijdschrift Science illustreerde dat een stijging van koolstofdioxide niet voorafging aan een temperatuurstijging, maar juist 200 tot 1000 jaar achterliep op temperatuurstijgingen. Een stijging van het kooldioxidegehalte kan geen temperatuurstijging hebben veroorzaakt als het de temperatuur volgde.” ([[wikipedia:Joe_Barton|Joe Barton]], Amerikaans Huis van Afgevaardigden (Texas) 1985-2019)
</div>
[[Bestand:CO2 lags T.png|rechts|kaderloos]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De gegevens van ijskernen op Antarctica<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/IJskern IJskern | Wikipedia]</ref> bieden een continue registratie van de temperatuur en de samenstelling van de atmosfeer die zo'n 800.000 jaar teruggaat. De gegevens volgen de laatste paar ijstijden en hun abrupte einde, met snelle overgangen naar milde interglacialen. Maar in sommige ijskappen stijgt de temperatuur eerst en wordt een paar honderd jaar later gevolgd door stijgende kooldioxideniveaus (CO<sub>2</sub>). Bepaalde voorstanders van klimaatmythen grijpen deze waarneming aan en beweren dat het “bewijs” is dat kooldioxide geen klimaatverandering veroorzaakt.

Dat CO<sub>2</sub> tijdens een glaciale-interglaciale overgang achter kan blijven bij de temperatuur, maar deze kan versterken, werd in feite al in 1990 voorspeld. We weten nu dat CO<sub>2</sub> de opwarming van de afgelopen ijstijden niet in gang heeft gezet, maar wel heeft versterkt. In feite volgde ongeveer 90% van de opwarming van de aarde op de toename van CO<sub>2</sub>.

De eerste temperatuurverandering als een ijstijd ten einde loopt, wordt veroorzaakt door cyclische veranderingen in de baan van de aarde om de zon, “Milankovitch cycli”,<ref>[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Milankovi%C4%87-parameters Milankovitch parameters | Wikipedia]</ref> die van invloed zijn op de hoeveelheid seizoensgebonden zonlicht die het aardoppervlak op het noordelijk halfrond bereikt. Deze “Milankovitch cycli” duren tienduizenden jaren.

Als zowel land als oceanen beginnen op te warmen, geven ze allebei grote hoeveelheden CO<sub>2</sub> af aan de atmosfeer, o.a. door [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|ontdooiende permafrost]] en door de verlaagde oplosbaarheid van CO<sub>2</sub> in opwarmend water. Dat vrijgekomen CO<sub>2</sub> versterkt het broeikaseffect, versterkt de opwarmingstrend en leidt ertoe dat er nog meer CO<sub>2</sub> vrijkomt. Met andere woorden, toenemende CO<sub>2</sub>-niveaus zijn zowel de oorzaak als het gevolg van verdere opwarming. Als het eenmaal is begonnen, is het een vicieuze, zichzelf versterkende cyclus – een voorbeeld van wat de wetenschap een positieve [[Feedbacks en tipping points#Feedback loops (terugkoppelingen)|klimaatfeedback]] noemt.

De huidige opwarming van de aarde is niet te wijten aan de Milankovitch cycli, die zich in hun langzame afkoelfase bevinden. Deze keer zijn wij het. Als we fossiele brandstoffen verbranden, stoten we CO<sub>2</sub> en andere broeikasgassen uit, die het moeilijker maken voor warmte om uit de atmosfeer te ontsnappen.

Zie [[Wat is klimaatverandering?#Verdieping: Geologische geschiedenis|Verdieping: Geologische geschiedenis]] en Skeptical Science: [https://skepticalscience.com/co2-lags-temperature.htm CO2 lags temperature - what does it mean?]
<blockquote><references />
</blockquote>

== Wordt de ijskap op Groenland kleiner? ==
[[Bestand:JA.png|links|kaderloos|100x100px]]
Gegevens van satellieten en expedities bevestigen dat Groenland al tientallen jaren in versneld tempo landijs verliest. Dat verlies vindt vooral plaats in de kustgebieden.

Anekdotes over structuren op de Groenlandse ijskap die door sneeuw worden bedolven, zoals de nu in onbruik geraakte Dye 2 en 3 radarstations uit de Koude Oorlog, hebben in sommige kringen geleid tot beweringen dat het ijs aangroeit Een paar geïsoleerde radarstations zijn echter niet representatief voor de hele ijskap.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Terwijl het binnenland van Groenland in massabalans is, verliezen de kustgebieden ijs. Over het geheel genomen verliest Groenland in versneld tempo ijsmassa. Van 2002 tot 2009 is de snelheid waarmee ijsmassa verloren gaat verdubbeld.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Groenland wint ijs

“Zelfs als het waar zou zijn dat het ijs van Groenland met een 'nieuw record' snelheid smelt, kan na zeven en een half jaar van wereldwijde afkoeling de opwarming van de aarde niet de oorzaak zijn. De ware stand van zaken in Groenland is te vinden in Johannessen et al. (2005), waar satelliethoogtemetingen vaststelden dat de gemiddelde dikte van de hele Groenlandse ijskap in de 11 jaar 1993-2003 met 2 inch per jaar was toegenomen – in totaal bijna 2 voet.” ([https://web.archive.org/web/20100222045453/http://scienceandpublicpolicy.org/originals/monckton_on_gore.html Christopher Monckton])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Satellieten die begin jaren negentig zijn gelanceerd, meten de hoogte van de ijskap en de zwaartekracht om veranderingen in de massa te detecteren. Het jaarlijkse verlies aan ijs van de Groenlandse ijskap versnelt, en bedraagt ongeveer 187 gigaton per jaar van 2000 tot 2010, en een gemiddeld massaverlies van 286 gigaton per jaar van 2010 tot 2018.
Het onderzoek van Johannessen et al. (2005) beweerde niet dat Groenland geen ijs verliest. Hun onderzoek richtte zich op het binnenland van de Groenlandse ijskap, waar ze een toename in de hoogte van de ijskap vaststelden. De toename werd toegeschreven aan meer sneeuwval in deze hoger gelegen gebieden. Het is echter belangrijk op te merken dat, hoewel het binnenland in die periode enige groei vertoonde, de algemene trend voor de hele Groenlandse ijskap, met name langs de kusten, er een is van aanzienlijk ijsverlies.

Groenland heeft sinds 2002 5.000 gigaton ijs verloren. De wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 1,3 °C sinds het begin van de wijdverspreide verbranding van fossiele brandstoffen heeft de smelt veroorzaakt. Wetenschappers waarschuwen dat positieve terugkoppelingen, zoals het ontdooien van methaanrijke [[Feedbacks en tipping points#Dooi van permafrost en vrijkomen van methaan|permafrost]], het ijsverlies verder zullen versnellen.

Zie Skeptical Science ''Is Greenland gaining or losing ice?''<ref>[https://skepticalscience.com/greenland-cooling-gaining-ice-basic.htm Is Greenland gaining or losing ice? | Skeptical Science] </ref><blockquote><references />
</blockquote>

== Groeit de ijskap van Antarctica aan? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Landijs en zee-ijs reageren anders op klimaatverandering. Het landijs op het continent smelt steeds sneller terwijl het zee-ijs rond Antarctica per seizoen varieert.

Zee-ijs breidt zich uit tijdens de Antarctische winter en trekt zich terug tijdens de warmere maanden. Dergelijke vries-dooicycli hebben geen invloed op de zeespiegel omdat ze in de oceaan plaatsvinden. Het landijs op Antarctica is echter netto afgenomen, waardoor er aanzienlijk meer zoet water in zee stroomt. Dat heeft wel invloed op de zeespiegel wereldwijd.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De omvang van het zee-ijs rond Antarctica varieert. Antarctica daarentegen verliest landijs in versneld tempo en dat heeft ernstige gevolgen voor de zeespiegelstijging.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Antarctica wint ijs

“[Het ijs] breidt zich in een groot deel van Antarctica uit, in tegenstelling tot het wijdverspreide publieke geloof dat de opwarming van de aarde de continentale ijskap doet smelten.” ([https://archive.is/RFOWW Greg Roberts, ''The Australian''])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Argumenten dat we ons geen zorgen hoeven te maken over het verlies van ijs op Antarctica en dat de opwarming van de aarde niet een echt probleem is, berusten op verwarring en desinformatie.

* '''Zee-ijs speelt een verwaarloosbare rol in zeespiegelstijging of -daling.'''
* '''Smeltend landijs draagt bij aan zeespiegelstijging.'''
* '''Het netto, totale bedrag van smeltend ijs in Antarctica veroorzaakt een significante en versnelde stijging van de zeespiegel.'''

Antarctisch landijs is het ijs dat zich in de loop van duizenden jaren op Antarctica heeft opgehoopt door sneeuwval. Dit landijs kun je beschouwen als opgeslagen oceaanwater dat ooit als neerslag is gevallen. Wanneer dit ijs smelt, stroomt het smeltwater terug naar de oceaan, waardoor het zeeniveau stijgt.

Het gedrag van Antarctisch landijs verschilt van regio tot regio. Vooral in West Antarctica en op het West-Antarctisch Schiereiland heeft het ijs zich drastisch teruggetrokken. Het landijs van Oost-Antarctica is tot nu toe relatief stabiel gebleven door aangroei van neerslag. Gevreesd wordt dat het smelten enorm zal versnellen als de opwarming van de aarde een bepaalde drempel ([[Feedbacks en tipping points#Tipping points (omslagpunten)|tipping point]]) overschrijdt. Als de verbranding van fossiele brandstoffen onverminderd doorgaat, zal dit binnen een eeuw gebeuren.

Zie [[Gevolgen voor de cryosfeer#Antarctische ijskappen|Antarctische ijskappen]] en Skeptical Science [https://skepticalscience.com/antarctica-gaining-ice.htm Is Antarctica losing or gaining ice?]

== Valt de zeespiegelstijging wel mee? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
</div>
[[Bestand:Photos by sea level sceptics.png|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Een paar voorbeelden die klimaatsceptici aanvoeren om te bewijzen dat er geen of heel weinig zeespiegelstijging is geweest in de laatste 100 jaar.''<ref>[https://science.feedback.org/review/sea-levels-have-risen-for-over-100-years-despite-misleading-photos-social-media/ Sea levels have risen for over 100 years, despite misleading photos shared on social media | Science Feedback]</ref>]]
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.

Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in model-scenario's met hoge emissies.

Zie ook: [[Gevolgen voor de oceanen#Wat staat ons deze eeuw te wachten?|Gevolgen voor de oceanen. Wat staat ons deze eeuw te wachten?]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Is zonne-energie duurder dan fossiel? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]

Ongesubsidieerde zonne-energie is nu over het algemeen goedkoper dan fossiele brandstoffen. Een stijgend aanbod van silicium is een van de factoren achter de wereldwijde daling van de prijzen van zonnepanelen. Samen met windenergie maakt zonne-energie al meer dan de helft uit van de energieproductie in Nederland.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) is zon-PV “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld.”
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Zonne-energie is duurder dan fossiele brandstoffen en volledig afhankelijk van subsidies

“Zonneparken zijn volledig afhankelijk van subsidies van jouw zuurverdiende geld. Als de subsidies op zijn, worden de zonneparken verlaten!” ([https://perma.cc/63GB-ZQ3B How solar affects YOU!])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Volgens de 2020 World Energy Outlook van het IEA is fotovoltaïsche (PV) zonne-energie “de goedkoopste bron van nieuwe elektriciteitsopwekking in de meeste delen van de wereld” en “Voor projecten met lage financieringskosten die bronnen van hoge kwaliteit aanboren, is zon-PV nu de goedkoopste elektriciteitsbron in de geschiedenis.”<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/a72d8abf-de08-4385-8711-b8a062d6124a/WEO2020.pdf World Energy Outlook 2020 | IEA]</ref>[[Bestand:Solar panel prices.png|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Wereldwijde prijzen van zonnepanelen 2011-2023. Bron: BloombergNEF/Paul Horn/Inside Climate News.''<ref>[https://insideclimatenews.org/news/15062023/inside-clean-energy-solar-panel-prices-drop/ Inexpensive Solar Panels Are Essential for the Energy Transition. Here’s What’s Happening With Prices Right Now | Inside Climate News] </ref>]]Zonne-energie steekt gunstig af bij fossiele brandstoffen wat betreft de genivelleerde kosten (d.w.z. de kosten gedurende de levensduur gedeeld door de energieopbrengst gedurende de levensduur). Bovendien wordt fossiele energie ook gesubsidieerd door verschillende overheden.<ref>[https://scholarship.law.columbia.edu/sabin_climate_change/217 Rebutting 33 False Claims About Solar, Wind, and Electric Vehicles | Sabin Center for Climate Change Law]</ref>

In Nederland steeg de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en biomassa in 2024 met 10 procent naar 61 miljard kWh. De productie uit fossiele bronnen daalde met 4 procent. Hierdoor waren hernieuwbare bronnen goed voor ongeveer de helft van de totale elektriciteitsproductie. Tijdens de zonnige en winderige aprilmaand was dit zelfs 63 procent.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/11/helft-elektriciteitsproductie-uit-hernieuwbare-bronnen Helft elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen | CBS]</ref>

Het Internationaal Energieagentschap zegt dat de wereld in de komende vijf jaar net zoveel hernieuwbare energie zal toevoegen als in de twintig jaar daarvoor, waaronder een verdrievoudiging van de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-energie.

Zie ook de pagina [[Duurzame oplossingen]].<blockquote><references />
</blockquote>

== Ondermijnen de 31.000 handtekeningen van het OISM Petition Project de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Slechts 0,1% van de mensen die in 1998 een petitie tegen door de mens veroorzaakte klimaatverandering tekenden, waren klimaatwetenschappers – de consensus onder gekwalificeerde wetenschappers blijft overeind.

Iedereen die zei een wetenschappelijke opleiding te hebben gevolgd, kon de petitie tekenen, ook al had hij of zij geen kennis van klimaatwetenschap. Er is een sterke consensus onder actief publicerende klimaatwetenschappers over het bestaan van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, die sinds 1998 alleen maar is gegroeid.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

De 31.000 wetenschappers en afgestudeerden in exacte wetenschappen die op de petitie van de OISM staan, zijn maar een heel klein deel (0,25%) van alle afgestudeerden in exacte wetenschappen. Nog belangrijker is dat er op de lijst van de OISM maar 39 wetenschappers staan die echt gespecialiseerd zijn in klimaatwetenschap.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe </span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Meer dan 31.000 wetenschappers hebben de petitie van het OISM-project ondertekend

Het petitieproject heeft meer dan 31.000 wetenschappers die de petitie hebben ondertekend waarin staat dat “er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs is dat de uitstoot van kooldioxide door de mens in de nabije toekomst zal leiden tot een catastrofale opwarming van de atmosfeer van de aarde”. ([https://archive.is/ZEbqO OISM])
</div>
[[Bestand:Pseudo-expert.jpg|rechts|kaderloos|300x300px]]
Deze mythe is een voorbeeld van pseudo-experts boven echte experts ([[Desinformatie debunken en 'prebunken'#15 patronen van desinformatie|patroon 9]]).

==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een vertaling van een debunking op de site van Skeptical Science.<ref>[https://skepticalscience.com/OISM-Petition-Project-basic.htm The tricks employed by the flawed OISM Petition Project to cast doubt on the scientific consensus on climate change | Skeptical Science]</ref>

De 31.487 handtekeningen, waarvan er veel fictief of niet verifieerbaar bleken te zijn, vertegenwoordigen 0,25% van alle afgestudeerden in de exacte wetenschappen in de VS. Dit blijkt uit een analyse op de site Scholars & Rogues.<ref>[https://scholarsandrogues.com/2015/10/01/federal-education-shows-oism-petition-project-tiny-minority/ Federal education data shows OISM’s climate change denying Petition Project actually a tiny minority | Scholars & Rogues]</ref> Het hebben van een wetenschappelijke graad betekent niet dat iemand deskundig is op wetenschappelijke gebieden buiten zijn of haar specialisme.

De petitie ging vergezeld van een [http://www.petitionproject.org/gw_article/GWReview_OISM600.pdf manuscript] dat op een misleidende manier was opgemaakt om te lijken op de Proceedings of the National Academy of Sciences. PNAS ontkende elke band met het manuscript en verwierp de conclusies ervan. "Geen van de auteurs van het artikel zou ooit hun klimaatonderzoek gepubliceerd kunnen krijgen in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift," schrijft DeSmog.<ref>[https://www.desmog.com/2007/10/12/new-oregon-petition-promoter-not-sufficiently-rational-to-advise-tobacco-industry/ New Oregon Petition Promoter "Not Sufficiently Rational" to Advise Tobacco Industry | DeSmog]</ref>

==== De trucs van het malafide OISM Petitie Project ====
Begin 2008 kwam het Oregon Institute of Science and Medicine (OISM) met hun Petition Project, een lijst met namen van mensen die zeiden wetenschappers te zijn en die de wetenschap achter de theorie van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde (anthropogenic global warming, AGW) niet geloofden. Dit was een poging van het OISM om te laten zien dat er veel meer wetenschappers tegen de AGW-theorie waren dan ervoor. Deze zogenaamde petitie kreeg extra belang na de publicatie van het vierde evaluatierapport van het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering (IPCC), en dan vooral het rapport van Werkgroep 1 (WG1) over de wetenschap en de toeschrijving van klimaatverandering aan menselijke activiteiten.

Het WG1-rapport is geschreven en beoordeeld door ongeveer 2000 wetenschappers met verschillende expertise op het gebied van klimaat en aanverwante vakgebieden. Een lijst met meer dan 31.000 wetenschappers die de conclusies van WG1 verwierpen, was dan ook een krachtig meme dat AGW-sceptici en -ontkenners konden gebruiken om twijfel te zaaien over de conclusies van het IPCC en, indirect, over de hele theorie van klimaatverstoring. En inderdaad, dit meme is tegenwoordig wijdverspreid in zowel traditionele als nieuwe media.

Peter Hadfield zegt op zijn YouTube channel:<ref>[https://youtu.be/qZzwRwFDXw0?si=shPkyFrBCkfxmtiC 9. Climate change — meet the scientists | Potholer54, YouTube]</ref> "''Tussen Aaagard en Zylkowski, de eerste en laatste namen op de petitie, staan allerlei mensen zoals metallurgen, botanici, agronomen, organische chemici en nog veel meer... De meeste wetenschappers die de petitie hebben ondertekend, hebben nooit klimatologie gestudeerd en doen er ook geen onderzoek naar. Het maakt niet uit of je een doctoraat hebt. Een doctoraat in metallurgie maakt je alleen maar beter in metallurgie. Het verandert je niet in een soort expert in paleoklimatologie''.”

Dit soort pogingen om de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering te ondermijnen, komen voort uit ideologie en zijn vaak verbonden met gevestigde zakelijke belangen en hun politieke handlangers.
==== 97% consensus ====
In een enquete onder aardwetenschappers werd de vraag gesteld: ''“Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde?'''”.''''' 97,5% van de klimaatwetenschappers die actief artikelen over klimaatverandering publiceerden, zei ja.<ref name=":3">[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1029/2009EO030002 Examining the Scientific Consensus on Climate Change | Eos, AGU]</ref> Het meest interessante aan dit onderzoek was dat naarmate het niveau van actief onderzoek en specialisatie in de klimaatwetenschap toeneemt, ook de consensus toeneemt dat mensen de temperatuur op aarde aanzienlijk veranderen.
[[Bestand:Consensus 97%.jpg|gecentreerd|miniatuur|500x500px|''Antwoord op de vraag: Denk je dat menselijke activiteiten een belangrijke rol spelen in de verandering van de gemiddelde temperatuur op aarde? Bron: Doran & Zimmerman (2009).<ref name=":3" /> © 2025 American Geophysical Union.'']]
Uit een evaluatie in 2021 van 88.125 peer-reviewed artikelen over klimaatverandering die sinds 2012 zijn gepubliceerd, bleek dat de consensus over klimaatverandering meer dan 99% bedroeg.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ac2966 Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature | Environmental Research Letters]</ref> <blockquote>
<references />
</blockquote>Zie ook de pagina [[Experts zijn het eens]].

== Was de middeleeuwse warme periode een wereldwijde gebeurtenis? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
De middeleeuwse warme periode was regionaal, niet wereldwijd. Tussen 950 en 1250 na Christus waren de temperaturen alleen in delen van het noordelijk halfrond zo hoog als in het midden van de 20e eeuw. Het grootste deel van de planeet was relatief koel.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">

Hoewel het tijdens de middeleeuwse warme periode in sommige gebieden super warm was, was het wereldwijd gezien koeler dan nu.
</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
De middeleeuwse warme periode was warmer dan nu

“Voor nu is het genoeg om te zien dat de middeleeuwse WARME periode wereldwijd was en warmer dan nu.” ([https://archive.is/eT6bo Briefings from the Chiefio])
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het regionale karakter van de opwarming wijst erop dat interne variabiliteit – hoe en waar energie binnen het systeem wordt verplaatst – de belangrijkste oorzaak was. Bovendien was dit een van de rustigste periodes van de afgelopen 2000 jaar wat vulkaanuitbarstingen betreft. Minder uitbarstingen betekende minder zonlicht reflecterende deeltjes in de lucht.<ref name=":4">[https://skepticalscience.com/medieval-warm-period-intermediate.htm How does the Medieval Warm Period compare to current global temperatures? | Skeptical Science]</ref>
[[Bestand:MWP2.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''(Links) De gereconstrueerde afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de middeleeuwse warme periode (950 tot 1250 n.Chr.), vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn. (Rechts) Afwijking van de oppervlaktetemperatuur voor de periode 1999 tot 2008, vergeleken met de referentieperiode 1961-1990. Grijze gebieden geven regio's aan waar geen goede temperatuurgegevens beschikbaar zijn (NOAA).''<ref name=":4" />]]
De Middeleeuwse Warme Periode (MWP) vond plaats van ongeveer 900 tot 1300 na Chr. In die tijd waren sommige gebieden, zoals de Noord-Atlantische Oceaan, Zuid-Groenland en delen van Noord-Amerika, warmer dan het gemiddelde van 1961-1990, waardoor de Vikingen Groenland konden koloniseren. Andere gebieden, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, waren echter koeler.

Een analyse van hoge-resolutie (boomring) en lage-resolutie proxy-gegevens geeft een gemengd patroon.<ref name=":6">[https://www.nature.com/articles/s41586-019-1401-2 No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era | Nature]</ref> Sommige gebieden waren net zo warm of warmer dan nu, terwijl andere, zoals Centraal-Eurazië en de tropische Stille Oceaan, koeler waren.

Dit laat zien dat de middeleeuwse warme periode niet overal op aarde aanwezig was, wat het belang van wereldwijde gegevens voor het beoordelen van historische klimaattrends benadrukt. Bovendien vielen warmtepieken in verschillende regio's op verschillende momenten. Over het algemeen was de gemiddelde temperatuur tijdens de MWP waarschijnlijk lager dan vandaag.
[[Bestand:NH-temp.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Reconstructie van de temperatuurafwijkingen op het Noordelijk Halfrond voor de periode 1-1979 CE, gebaseerd op multi-proxy gegevens van Moberg et al. (2005).<ref>[https://www.nature.com/articles/nature03265 Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data | Nature]</ref>'' ''De blauwe grafiek is het 80-jaar gemiddelde. Temperaturen vergeleken met het gemiddelde voor 1961-1990. Data gedownload van NOAA National Centers for Environmental Information.''<ref>https://www.ncei.noaa.gov/access/paleo-search/study/6267</ref> ''De rode grafiek is de gemeten temperatuurafwijking gebaseerd op de HadCRUT.5.0.2.0 analyse van het Met Office.''<ref>[https://www.metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5/data/HadCRUT.5.0.2.0/download.html Met Office Hadley Centre observations datasets | Met Office, UK]</ref> ''© British Crown copyright 2025, the Met Office.'']]

Vrijwel alle regio's op aarde worden nu in een hoger tempo warmer dan tijdens de MWP. De gemiddelde temperatuur aan het aardoppervlak is ongeveer 1,3 °C hoger dan tijdens de MWP.

De huidige opwarming van de aarde zal doorgaan zolang mensen broeikasgassen blijven uitstoten.<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Smelt de klimaatwetenschap? ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Het lijkt erop dat een vertraging van het smelten van het Arctische zee-ijs nu wordt gebruikt om te suggereren dat de klimaatwetenschap aan het ‘smelten’ is. Dit is nogal onzinnig en doet denken aan de beweringen over een [[Desinformatie debunken en 'prebunken'#Is de opwarming gestopt in 1968, 1978, 1998, 2010, 2018?|pauze in de opwarming van de aarde]] die een groot deel van de discussie in de jaren 2010 domineerden.

==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
De klimaatwetenschap staat nog steeds fier overeind, met 97.5% concensus over de bevindingen en conclusies. De vertraging in het afsmelten van Arctisch zee-ijs kan goed worden verklaard als natuurlijke klimaatschommelingen. De opwarming van de aarde als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen duurt onverminderd voort.
</div>
==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Het Noordpoolgebied blijft bevroren terwijl de klimaatwetenschap smelt. [https://dailysceptic.org/2025/08/22/the-arctic-stays-frozen-while-climate-science-melts/ The Daily Skeptic].
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
Het volgende is een bewerking van een post op ‘''… and Then There's Physics’.''<ref>[https://andthentheresphysics.wordpress.com/2025/08/24/another-pause/ Another pause? | ...and Then There's Physics]</ref>

Het zee-ijs in het Noordpoolgebied vormt slechts een klein onderdeel van het klimaatsysteem en het is algemeen bekend dat kortetermijnveranderingen gemakkelijk langetermijntrends kunnen verhullen. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied was in 2012 bijzonder laag, dus het is niet verwonderlijk dat er sindsdien een stagnatie in smelten is opgetreden. Een sterke El Niño in 1998 leidde tot een record warm jaar. Dit was een van de belangrijkste redenen voor de daaropvolgende vermeende pauze in de opwarming van de aarde.

Je zou hopen dat mensen die sceptisch staan tegenover klimaatverandering inmiddels hebben geleerd om kortetermijnveranderingen niet te gebruiken om te beweren dat de klimaatwetenschap ongelijk heeft, maar dat zou naïef zijn. Het gaat hier niet om het begrijpen van het klimaatsysteem. Het gaat om het creëren van een verhaal dat aansluit bij hun overtuigingen.
[[Bestand:Slowdown Arctic melting.jpg|gecentreerd|miniatuur|650x650px|''Zee-ijs in het Noordpoolgebied in miljoenen km<sup>2</sup>. De afgelopen 20 jaar verloopt het verlies aan zee-ijs minder snel. Met dank aan The Guardian.''<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/20/slowdown-in-melting-of-arctic-sea-ice-surprises-scientists Dramatic slowdown in melting of Arctic sea ice surprises scientists | The Guardian]</ref>]]
Een publicatie in ''Geophysical Research Letters''<ref>[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL116175 Minimal Arctic Sea Ice Loss in the Last 20 Years, Consistent With Internal Climate Variability | Geophysical Research Letters]</ref> zegt hierover het volgende.

De afgelopen twintig jaar is de afname van het zee-ijs in het Noordpoolgebied aanzienlijk vertraagd. Klimaatmodellen laten zien dat er gedurende meerdere decennia pauzes in het verlies van zee-ijs kunnen optreden, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen.

Wanneer we de huidige vertraging vergelijken met soortgelijke pauzes in modelsimulaties, zien we dat deze vertraging waarschijnlijk nog vijf tot tien jaar kan aanhouden. Anderzijds maakt dezelfde vertraging een snellere dan gemiddelde afname van het zee-ijs in de komende jaren waarschijnlijker. Het meeste bewijs uit deze klimaatmodellen suggereert dat natuurlijke klimaatschommelingen een grote rol hebben gespeeld bij het vertragen van het door de mens veroorzaakte verlies van zee-ijs.

Wereldwijd laat klimaatverandering een grote lokale en tijdelijke variatie zien. Elders in het Noordpoolgebied leidt de opwarming tot ongekende afname van het landijs.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503806122 Svalbard’s 2024 record summer: An early view of Arctic glacier meltdown? | PNAS]</ref>
<blockquote>
<references />
</blockquote>

== Vliegen naar Barcelona is beter voor het klimaat dan met de auto reizen ==
[[Bestand:NEE.png|links|kaderloos|100x100px]]
Vliegen is de meest vervuilende manier van vervoer. De bewering dat vliegen beter is dan met de auto reizen komt meestal voort uit een vergelijking van de uitstoot per persoon bij een lange reis. Een vol of zuinig passagiersvliegtuig kan minder CO₂ per passagier uitstoten dan iemand die alleen in een gemiddelde auto over hetzelfde traject rijdt. Maar dat resultaat geldt niet altijd –– het hangt sterk af van de afstand, de bezettingsgraad, de brandstofefficiëntie van het voertuig en of het om een korte of lange vlucht gaat.<ref>[https://terrapass.com/blog/carbon-footprint-of-driving-vs-flying-whats-best-for-the-earth/ Carbon Footprint of Driving vs. Flying: What’s Best for the Earth? | Terrapass]</ref>
==== <span style="color:#090">De wetenschap zegt </span> ====
<div style="background:#CF9">
Reizen met de trein is verreweg het beste voor het klimaat –– ook beter dan reizen met een auto.

</div>

==== <span style="color:#F00">Klimaatmythe</span> ====
<div style="background:#FFC0CB">
Je kunt beter naar Barcelona vliegen dan met de auto gaan want dan stoot je minder CO<sub>2</sub> uit.
</div>
==== <span style="color:#090">Meer feiten en uitleg </span> ====
De site Our World in Data geeft een overzicht van de koolstofuitstoot per kilometer reizen. Daaruit komt vliegen als verrweg het meest vervuilend naar voren.